هفته پژوهش و فناوری ۱۴۰۴ در شرایطی فرا می‌رسد که بخش کشاورزی کشور بیش از هر زمان دیگری نیازمند عبور از الگوی تولید سنتی متکی بر نهاده به الگوی تولید دانش‌بنیان متکی بر فناوری است. در اقتصاد امروز، مزیت رقابتی دیگر صرفاً در وسعت اراضی، منابع آب یا حجم سرمایه فیزیکی خلاصه نمی‌شود، بلکه در سرعت تبدیل ایده به محصول و تبدیل یافته آزمایشگاهی به ثروت پایدار نهفته است. شعار امسال، «سرمایه‌گذاری در تولید با پشتوانه پژوهش و فناوری»، دقیقاً بر همین گلوگاه راهبردی تأکید دارد.

تغییرات اقلیمی، گرمایش جهانی و عدم مدیریت صحیح منابع آبی در گذشته، منجر به ایجاد چالش‌های متعددی در بخش کشاورزی و منابع طبیعی کشور شده است. در حال حاضر، یکی از مهم‌ترین راهکارها برای مدیریت صحیح منابع آب و خاک و در عین حال، تامین امنیت غذایی کشور، اصلاح الگوی کشت گیاهان زراعی و باغی و اصلاح الگوی تولید محصولات دامی و شیلاتی است.

خاک یکی از بنیادی‌ترین مؤلفه‌های زیستی کره زمین و بستر اصلی تداوم حیات جوامع انسانی است؛ منبعی محدود، غیرقابل تجدید در مقیاس زمانی زندگی بشر و دارای ساختار پیچیده‌ای که حاصل هزاران سال تکوین طبیعی است. نقش بی‌بدیل خاک در تأمین امنیت غذایی، تنظیم چرخه‌های هیدرولوژیک، حفظ تنوع زیستی، تثبیت کربن و پایداری اکوسیستم‌ها سبب شده است که حفاظت از آن در سطح جهانی به‌عنوان یک ضرورت راهبردی تلقی شود. در همین راستا، روز جهانی خاک فرصتی است برای بازنگری در وضعیت این سرمایه حیاتی و اهمیت «خاک‌های سالم برای شهرهای سالم» به‌عنوان شعار محوری سال، برجسته‌تر از همیشه احساس می‌شود.

خاک؛ این سرمایه خاموش اما حیاتی، امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند صیانت، مطالعه و مدیریت هوشمندانه است. روز جهانی خاک، فرصتی است برای بازنگری در وضعیت این منبع تجدیدناپذیر که نه‌تنها بنیان امنیت غذایی، بلکه ستون توسعه پایدار در جهان و ایران است.

کشورهای عضو کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل متحد در بیانیه سی‌امین نشست تغییرات اقلیمی در شهر بلم برزیل و در دهمین سالگرد توافق‌نامه پاریس بار دیگر عزم خود را برای پیگیری تلاش‌ها در راستای محدود کردن افزایش دما به ۱.۵ درجه سانتیگراد، محدود کردن میزان و مدت زمان هرگونه جهش دما و پر کردن شکاف‌های سازگاری تکرار کردند.

در سکوت شکسته‌ی کوه‌های مازندران، نبردی حماسی و بی‌امان در جریان است. درحالی که نیروهای مردمی، دولتی و نظامی با تمام توان مشغول مهار آتش هستند، «آتش زیر خاکستر» همچنان بزرگ‌ترین چالش پیش‌روی آنان است و باعث شعله‌ور شدن مجدد مناطقی می‌شود که روز پیش مهار شده بودند. این گزارش، مشاهدات عینی خبرنگار از صحنه‌ی این نبرد است.

۳۰ آبان (۲۱ نوامبر) به عنوان «روز جهانی شیلات»، فرصتی ارزشمند برای توجه ویژه به نقش حیاتی بخش شیلات در توسعه پایدار، تأمین امنیت غذایی کشور و حفاظت از سرمایه‌های ارزشمند دریایی است.

سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی وارد مرحله‌ای شده است که دیگر روش‌های سنتی تأمین منابع مالی پاسخگوی نیازهای گسترده تولید و توسعه نیست. جهش تولید در این بخش تنها با تغییر رویکردهای مالی امکان‌پذیر است و مدیران ستادی و استانی باید از انتظار برای تزریق بودجه دولتی عبور کنند و به بازیگران فعال میدان تأمین مالی تبدیل شوند.

سی امین نشست تغییر اقلیم (COP30) سازمان ملل متحد، کار خود را با حضور ۲۰۰ کشور از جمله ایران از ۱۰ تا ۲۱ نوامبر  برابر با ۱۹ تا ۳۰ آبان در شهر بلم (منطقه آمازون) برزیل آغاز خواهد کرد و  تلاش می‌کند برای متوقف ساختن گرمایش زمین با پنج برنامه عملی، نقشه راه خود را ‌که برگرفته از ایده‌ها و مشارکت گسترده رهبران سیاسی، اقتصادی، مالی و اجتماعی جهان است در حوزه های اولویت‌دار، عملی و تامین مالی اقلیمی برای چشم‌انداز ۲۰۳۵  تضمین کند.

یک سال پیش، همین روز وزیر جهاد کشاورزی مأموریتی به من سپردند که با تجربه‌های مدیریتی گذشته‌ام متفاوت بود.