کشوری که نتواند میان کشاورزان، سیاست‌گذاران، بازار و افکار عمومی ارتباط مؤثر برقرار کند، حتی با برخورداری از منابع گسترده نیز در تأمین پایدار غذا با چالش مواجه خواهد شد. از همین منظر، ارتباطات به یکی از ارکان اصلی امنیت غذایی و توسعه کشاورزی تبدیل شده است.

ارتباطات در حوزه کشاورزی، تنها به اطلاع‌رسانی محدود نمی‌شود بلکه فرآیندی برای انتقال دانش، اعتمادسازی، مدیریت بحران، آموزش و تغییر رفتار اجتماعی است. کشاورز امروز برای تصمیم‌گیری درباره زمان کشت، نوع بذر، شیوه آبیاری یا مقابله با آفات، نیازمند دسترسی سریع و دقیق به اطلاعات است. در این میان، رسانه‌ها، شبکه‌های ارتباطی، سامانه‌های هوشمند و نهادهای روابط‌ عمومی نقش واسطه‌ای حیاتی ایفا می‌کنند.

یکی از مهم‌ترین ابعاد پیوند ارتباطات و امنیت غذایی، مدیریت افکار عمومی در زمان بحران است. تجربه سال‌های اخیر نشان داده که شایعات درباره کمبود کالاهای اساسی، آلودگی محصولات یا افزایش قیمت‌ها، می‌تواند بیش از خودِ بحران، بازار را دچار التهاب کند. در چنین شرایطی، ضعف در اطلاع‌رسانی شفاف، زمینه‌ساز احتکار، هجوم روانی به بازار و بی‌اعتمادی عمومی می‌شود. بنابراین، ارتباطات حرفه‌ای در حوزه کشاورزی، بخشی از زیرساخت امنیت ملی محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، توسعه کشاورزی دانش‌بنیان بدون نظام ارتباطی کارآمد ممکن نیست. بسیاری از کشاورزان در مناطق مختلف، هنوز دسترسی محدودی به آموزش‌های نوین دارند. این در حالی است که رسانه‌های تخصصی، شبکه‌های اجتماعی، اپلیکیشن‌های کشاورزی و سامانه‌های آموزشی می‌توانند فاصله میان دانشگاه و مزرعه را کاهش دهند. هرچه انتقال دانش سریع‌تر و دقیق‌تر انجام شود، بهره‌وری افزایش یافته و وابستگی غذایی کشور کاهش پیدا می‌کند.

ارتباطات همچنین در فرهنگ‌سازی مصرف نقش تعیین‌کننده دارد. الگوی مصرف جامعه به طور مستقیم بر منابع آب، خاک و تولید اثر می‌گذارد. زمانی که رسانه‌ها درباره مصرف بهینه، جلوگیری از هدررفت غذا یا حمایت از تولید داخلی فرهنگ‌سازی می‌کنند، در واقع در حال تقویت امنیت غذایی هستند. طبق برخی برآوردها، بخش قابل‌توجهی از مواد غذایی در چرخه مصرف هدر می‌رود؛ مسئله‌ای که تنها با سیاست‌های اقتصادی حل نمی‌شود و نیازمند اقناع و آگاهی عمومی است.

در عصر جنگ‌های ترکیبی نیز امنیت غذایی به یک ابزار فشار سیاسی و اقتصادی تبدیل شده است. تحریم‌ها، جنگ روایت‌ها، عملیات روانی درباره کمبود کالا و حتی تخریب اعتماد عمومی نسبت به تولید داخلی، همگی بخشی از نبرد نرم علیه کشورها محسوب می‌شوند. در چنین شرایطی، دستگاه ارتباطی کشور باید بتواند با روایت‌سازی دقیق، امیدآفرینی و ارائه اطلاعات معتبر، آرامش اجتماعی را حفظ کند.

امروز کشاورزی موفق، صرفا محصول زمین حاصلخیز نیست بلکه نتیجه شبکه‌ای از داده، آگاهی، رسانه و اعتماد عمومی است. هرچقدر نظام ارتباطی در حوزه کشاورزی هوشمندتر، سریع‌تر و شفاف‌تر عمل کند، امنیت غذایی کشور نیز پایدارتر خواهد بود. به همین دلیل، سرمایه‌گذاری در حوزه ارتباطات کشاورزی، نه یک هزینه رسانه‌ای، بلکه بخشی از سرمایه‌گذاری راهبردی برای آینده کشور است.

مرتضی قربانی/ کارشناس ارتباطات و رسانه