مجموعه‌ای از راهبردهای پایدار و کم‌ریسک می‌تواند ثبات واردات، مدیریت ارزی و استمرار تولید داخلی را در دوره‌های جنگ و پساجنگ تضمین کند.

 

تنوع‌بخشی جغرافیایی به مبادی واردات

 

اتکا به تعداد محدودی کشور برای تأمین ذرت، سویا و جو، ریسک توقف جریان واردات را در زمان وقوع بحران افزایش می‌دهد. استقرار شبکه تأمین چندمبدأ از منطقه آسیای شرقی، آمریکای جنوبی، روسیه، آسیای میانه و ترکیه، ضمن افزایش انعطاف‌پذیری زنجیره، امکان بهره‌گیری از مسیرهای جایگزین را حتی در شرایط محدودیت‌های شدید فراهم می‌سازد. این الگو در بسیاری از کشورها به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اصلی تاب‌آوری غذایی شناخته می‌شود.

 

گسترش تهاتر و سوآپ کالایی برای کاهش فشار ارزی

 

استفاده از سازوکارهای تهاتری با اتکا به صادرات محصولات پتروشیمی، معدنی یا کشاورزی، می‌تواند بخشی از نیاز وارداتی نهاده‌ها را بدون اتکا به ارزهای پرریسک تأمین کند. این شیوه علاوه بر کاهش هزینه‌های تبدیل ارز، سرعت مبادلات را افزایش داده و در شرایط محدودیت‌های بانکی، بستر مناسبی برای استمرار واردات فراهم می‌کند.

 

خریدهای کنسرسیومی؛ تقویت قدرت چانه‌زنی و کاهش هزینه‌ها

 

یکپارچه‌سازی خریدهای واردکنندگان از طریق تشکیل کنسرسیوم‌های تخصصی، امکان انعقاد قراردادهای بزرگ‌تر با نرخ مناسب‌تر، دسترسی به تخفیف‌های حمل‌ونقل و مدیریت بهتر ریسک‌های قیمتی را فراهم می‌آورد. برآوردها نشان می‌دهد این روش می‌تواند قیمت تمام‌شده نهاده را بین ۵ تا ۱۰ درصد کاهش دهد.

 

تقویت تولید داخلی از مسیر افزایش بهره‌وری

 

افزایش سطح تولید ذرت و سویا در کشور تنها زمانی پایدار خواهد بود که با ارتقای بهره‌وری همراه باشد. توسعه بذرهای پرمحصول، گسترش آبیاری نوین و ترویج کشت قراردادی با صنایع دام و طیور، مجموعه‌ای از اقداماتی است که می‌تواند وابستگی به واردات را کاهش دهد. حتی کاهش ۱۰ درصدی واردات با تکیه بر تولید داخلی، تأثیر قابل توجهی بر مدیریت تقاضای ارزی خواهد داشت.

 

توسعه صنایع فرآوری برای کاهش ارزبری

 

افزایش ظرفیت واحدهای روغن‌کشی و تولید کنجاله در کشور، نسبت به واردات کنجاله آماده، مزیت قابل توجهی در کاهش مصرف ارز دارد. این سیاست ضمن حفظ ارزش افزوده در داخل، موجب تقویت اشتغال صنعتی و بهبود تراز تجاری این بخش می‌شود.

 

استفاده از منابع خوراکی بومی و مکمل‌های جایگزین

 

به‌کارگیری ضایعات صنایع غذایی نظیر تفاله چغندر، سبوس و DDGS در کنار مکمل‌های آنزیمی و پروتئین‌های جایگزین، امکان کاهش مصرف نهاده‌های وارداتی را فراهم می‌آورد. چنانچه این مواد به‌صورت اصولی در جیره دام ترکیب شوند، کیفیت تولید حفظ شده و فشار بر منابع ارزی کاهش می‌یابد.

 

ایجاد ذخایر راهبردی نهاده در بازه ۶ تا ۹ ماهه

 

ایجاد انبارهای تخصصی در بنادر و استان‌های تولید و مصرف، نقش اساسی در مدیریت شوک‌های قیمتی و کاهش ریسک‌های ناشی از نوسانات حمل‌ونقل و ارز دارد. ذخایر راهبردی، سپر حفاظتی مهمی برای عبور از دوره‌های بی‌ثباتی و تأمین مستمر نیاز تولیدکنندگان محسوب می‌شود.

 

سرمایه‌گذاری در تولید پروتئین‌های نوظهور

 

پروتئین‌های حشرات، پودر مخمر و جلبک‌های پروتئینی، در بسیاری از کشورها به‌عنوان جایگزین‌های بلندمدت برای سویا و سایر نهاده‌های وارداتی در حال توسعه هستند. سرمایه‌گذاری در این فناوری‌ها می‌تواند در میان‌مدت وابستگی وارداتی را کاهش داده و پایداری امنیت غذایی را تقویت کند.

 

گسترش استفاده از ارزهای منطقه‌ای و قراردادهای بلندمدت

 

انعقاد قراردادهای پایدار و بلندمدت با شرکای تجاری بر پایه ارزهای محلی یا نظام‌های پرداخت منطقه‌ای، ریسک ناشی از نوسانات دلار و محدودیت‌های بانکی را به حداقل می‌رساند و ثبات بیشتری در تأمین نهاده‌های اساسی ایجاد می‌کند.

 

شهروز خرمی 

عضو هیات علمی موسسه تحقیقات علوم دامی