جهان امروز در میانه بحران‌های درهم‌تنیده تغییر اقلیم، فرسایش شتابان زمین و زوال اکوسیستم‌های تالابی قرار دارد و پیام شعارهای کنوانسیون‌های سه‌گانه ریو و کنوانسیون رامسر – از «اتحاد برای زمین: میراث ما، آینده ما» در کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی، «اقدام اقلیمی و سازگاری عادلانه» در کنوانسیون تغییر اقلیم، «همزیستی با طبیعت و توقف وارونگی تنوع زیستی» در کنوانسیون تنوع زیستی، تا «تالاب‌ها برای رفاه انسان و تاب‌آوری مشترک» – همگی بر یک حقیقت علمی تأکید دارند؛ امنیت زیست‌بوم، بدون مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز و احیای منابع زیستی، به ویژه در شرایط تغییر اقلیم و نیاز کشورها به توسعه، دست‌نیافتنی است.

نهادهای بین‌المللی همچون فائو با برنامه‌های مشارکت جهانی خاک و مدیریت پایدار سرزمین، UNDP با حمایت از اهداف توسعه پایدار و سازگاری با خشکسالی، مرکز APDIM با کاهش ریسک مخاطرات گردوغبار و خشکسالی، و یونسکو با شبکه ذخیره‌گاه‌های زیست‌کره و برنامه آب و فرهنگ؛ همگی رویکردی واحد را دنبال می‌کنند که از واکنش بخشی‌نگر به خشکسالی و تخریب، به سوی حکمرانی یکپارچه آبخیز و انطباق مبتنی بر طبیعت حرکت کنیم.

جمهوری اسلامی ایران نیز با تکیه بر اسناد فرابخشی و ملی نظیر سیاست‌های کلی نظام در بخش آب، منابع طبیعی و محیط زیست، سند ملی کم‌آبی، قانون حفاظت خاک و سند امنیت غذایی دانش‌بنیان؛ بسترهای حقوقی و برنامه‌ای منسجمی برای مهار بیابان‌زایی و افزایش تاب‌آوری سرزمین فراهم آورده است.

آخرین یافته‌های علمی (از جمله گزارش‌های هیات بین‌الدولی تغییر اقلیم و پلتفرم بین‌الدولی تنوع زیستی و خدمات اکوسیستمی و یافته‌های علمی دانشگاه‌ها) گواه آن است که سرمایه‌گذاری در احیای پوشش گیاهی بومی، ذخیره‌سازی کربن آلی خاک، بازگشایی چرخه طبیعی آب در آبخیزها و حفاظت از تالاب‌ها، نه‌تنها بیابان‌زایی را مهار می‌کند، بلکه بهره‌وری آب، امنیت غذایی دانش‌بنیان و معیشت پایدار جوامع محلی را به‌طور هم‌زمان تضمین می‌کند.

مدیریت جامع حوزه آبخیز، پل ارتباطی میان این راهکارها و اسناد بالادستی ملی و بین‌المللی است. این مرکز بین‌المللی، با مأموریت ترویج مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز و صیانت از منابع زیستی، در روز جهانی مقابله با بیابان‌زایی و خشکسالی اعلام می‌دارد که آماده است با بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی، آموزشی و ترویجی، در کنار دولت‌ها، نهادهای بین‌المللی و جوامع محلی، و با مشارکت همه مردم، تحقق سیاست‌های ملی و جهانی حفاظت، احیا، بهره‌برداری و توسعه منابع طبیعی تجدیدپذیر را از مسیر احیای آبخیزها، دانش‌بنیان‌سازی اقدامات و تقویت دیپلماسی آب و خاک شتاب بخشد.

بیایید زمین را با مشارکت، دانایی و فرزانگی، از نو زنده کنیم.

یادداشت: حمید نوری

رئیس مرکز بین‌المللی مدیریت جامع حوزه آبخیز و منابع زیستی (ICIMWB) تحت پوشش یونسکو