طرح خريد گندم بر اساس كيفيت ؛ تكميل كننده زنجيره حمايت از كشاورزان
1386/10/25

دكتر فضل‌ا... صفي‌خاني، عضو هيات علمي سازمان تات

 به دليل متفاوت بودن منابع تغذيه‌اي، محصولات مختلف كشاورزي و دامي از خصوصيات كيفي متفاوتي برخوردارند و خريد محصولات بر اساس صفات كيفي، از يكسو ضامن منافع توليدكنندگان دانا و برتر و از سوي ديگر ضمانتي موثر و كافي براي اجراي برنامه‌هاي ملي است كه در راستاي ارتقاي سلامت افراد جامعه طراحي و اجرا مي‌شود.

طرح "خريد گندم بر اساس كيفيت" نخستين بار در زمان اجراي "طرح ملي افزايش توليد گندم" در سال 1383 مطرح و مورد بررسي دقيق كارشناسي قرار گرفت. مطالعات اوليه نشان داد كه به منظور برقراري عدالت و احقاق حقوق توليدكنندگاني كه با رعايت اصول فني به‌زراعي و به‌نژادي، گندمي با كيفيت بالاتر توليد و عرضه مي‌كنند، ضروري است در سيستم و فرآيند سنتي قيمت‌گذاري اين محصول اساسي تجديدنظر شده و قيمت مورد نظر بر مبناي كيفيت محصول تعريف و تعيين شود.

در تعيين كيفيت يك محصول كشاورزي يا دامي همانند ساير محصولات عوامل متعدد و متنوعي دخالت دارند اما به دليل محدوديتهاي سخت‌افزاري و نرم‌افزاري موجود به ويژه براي طراحي و اجراي پروژه‌اي كاربردي كه در كوتاه مدت بتواند عملياتي شده و بخشي از مشكلات موجود در اين زمينه را مرتفع كند در اجراي پايلوت ياد شده به سه عامل شاخص و موثر درصد پروتئين دانه، سختي دانه و وزن هكتوليتر (وزن گندم در حجم يكصد ليتر) اكتفا شد. نكته مهم اينكه اندازه‌گيري اين شاخص‌ها به سادگي و در كوتاه مدت مقدور بوده و در بسياري از كشورهاي توليدكننده گندم جهان نيز، خريد گندم بر اين اساس انجام مي‌شود.

خريد گندم مازاد بر نياز كشاورزان هم‌اينك بر اساس روشي سنتي، ناقص و ناكارآمد صورت مي‌گيرد كه مبناي آن جدول پاكي خريد گندم استاندارد است كه خريد را بر اساس كيفيت ظاهري (افت مفيد و افت غيرمفيد) متناسب با شاخص‌هاي فني مصوب شوراي اقتصاد مجاز مي‌داند. در اين جدول افت مفيد و غيرمفيد كه در برگيرنده عواملي چون وجود ناخالصي‌هاي فيزيكي و چروكيدگي دانه، اندازه دانه و آفت‌زدگي آن است، مورد توجه و عمل قرار مي‌گيرد.

هر ساله هزينه‌هاي هنگفتي از سوي دستگاههاي مختلف آموزشي، تحقيقاتي و اجرايي بخش كشاورزي براي ارتقاء سطح دانش فني توليدكنندگان و ترغيب آنان به ارتقاء كيفي محصولات توليدي در زمينه‌هاي مختلف كشاورزي، دام و شيلات صورت مي‌گيرد. اما از سوي ديگر شاخصي براي سنجش ميزان كاربرد يافته‌هاي علمي مذكور در دست نيست و يا استفاده نمي‌شود. به همين دليل محصولي مانند گندم فارغ از سنجش كيفيت آن و در اقدامي غيرعادلانه به قيمت تقريباً يكسان از توليدكنندگان ضعيف و بي‌توجه به توصيه‌هاي فني و يا توليدكنندگاني كه با به كار بردن آموزشهاي ترويجي و توصيه‌هاي فني محققان و مروجان محصول برتري توليد مي‌كنند، خريداري و روانه سيلوها مي‌شود و نتيجه محتوم چنين شرايطي عدم رغبت توليدكنندگان برتر به رعايت اصول فني و اجحاف به آنان و هدر رفتن سرمايه‌گذاريهاي صورت گرفته در اين زمينه است.

طرح خريد گندم بر اساس كيفيت ذاتي در فصل خريد سال 1383 به صورت آزمايشي در پنج منطقه عمده خريد گندم كشور در استانهاي خراسان، گلستان، فارس، آذربايجان شرقي و كردستان اجرا شد. در اجراي اين طرح پس از انتخاب و آموزش نيروي انساني مورد نظر و استقرار آنها در مراكز خريد، كيفيت ذاتي مقدار بيش از 100 هزار تن گندم با استفاده از دستگاههاي سنجش كيفيت، تعيين شد.

بررسي امكان‌پذيري اجراي طرح خريد گندم بر اساس كيفيت ذاتي در سطح ملي، آگاهي از وضعيت توليدات زارعان به لحاظ كيفيت ظاهري و ذاتي در پايلوت‌ها، بررسي سازگاري آزمونها و ابزار تحقيق با شرايط موجود خريد گندم زارعان در مراكز خريد، تعيين موانع و مشكلات خريد گندم بر اساس كيفيت ذاتي و ارائه راهكارهاي لازم جهت اجراي طرح خريد گندم بر اساس كيفيت ذاتي در سطح كشور از مهم‌ترين اهداف اين طرح بود.

همچنين در مراكز خريد گندم،با توجه به حجم عظيم گندم وارده و ازدحام  كاميونهاي حامل گندم، بايدتجهيزات مناسب و با دقت كافي وجود داشته باشد كه براي اين منظور تجهيزات مورد نياز انتخاب و پس از آموزش نيروهاي انتخاب شده از استانهاي مورد نظر و استقرار وسايل در مراكز خريد، عمليات اجرايي طرح آغاز شد. در جريان اجراي طرح و براي نمونه‌برداري از كاميونهاي مختلف، از چهار نقطه از كاميون كه معمولاً حدود 15 تن گندم را حمل مي‌كرد، با استفاده از "بامبو" نمونه تهيه شد. پس از اختلاط نمونه‌ها، نمونه مركب نهايي براي انجام آزمونهاي كيفي مورد استفاده قرار گرفت.

نتايج بدست آمده از آزمونهاي كيفي نشان داد كه محصول گندم توليدي استانهاي مختلف از نظر صفات كيفي ذاتي و همچنين كيفيت ظاهري با يكديگر تفاوت معني‌داري داشته‌اند. بالاترين مقدار پروتئين، سختي دانه، رطوبت و همچنين افت مفيد مربوط به استان گلستان بوده است. همچنين بالاترين مقدار وزن هكتوليتر مربوط به استان فارس و بالاترين مقدار افت غيرمفيد مربوط به پايلوت خراسان بوده است.

به عبارت ديگر در سال زراعي 84- 1383 كه قيمت خريد تضميني گندم 1950 ريال به ازاي هر كيلوگرم بوده است، با احتساب 15 درصد جايزه كيفيت ذاتي كه به بالاترين درجه كيفي گندم تحويلي تعلق مي‌گيرد اين شاخص حدود 48 ريال به ازاي هر كيلوگرم تعيين شد، با احتساب ميزان افت بر اساس جدول پاكي و با استفاده از ضريب منطقه‌اي هر منطقه كه در طرحهاي پايلوت تعيين مي‌شوند و با منظور كردن شاخص تعديل، قيمت نهايي قابل پرداخت براي خريد هر كيلوگرم گندم مورد نظر در استان معين قابل محاسبه و پرداخت است.

پايان سخن آن كه، اجراي اين طرح با توجه به مزاياي ذكر شده به دليل عدم توجه دستگاه مجري خريد در بخش بازرگاني و عدم امكان تامين اعتبار مورد نياز آن كه با بيش از 20 ميليارد ريال (به نرخ سال 1383) بود مقدور نشد، هر چند كه اين رقم در مقايسه با اثرات اقتصادي- اجتماعي مترتب بر اجراي طرح، بسيار اندك است.

گفتني است در راستاي تكميل زنجيره حمايت از كشاورزان كه خريد نقدي گندم و ساير محصولات كشاورزي مهمترين حلقه آن است، پيش‌بيني مي‌شود با اجراي سراسري "طرح خريد گندم بر اساس كيفيت" توسط دستگاههاي مسئول، زمينه تسري آن به ساير محصولات بخش كشاورزي نيز فراهم شود. چنانكه سالهاست قيمت‌گذاري خريد شير از دامداران بر مبناي ميزان چربي شير تحويلي و در حقيقت با توجه به كيفيت آن صورت مي‌گيرد و رضايت دامداران را هم در پي داشته است، برنامه‌ريزي و اجراي طرحهاي مشابه‌ براي خريد محصولات متنوع، زراعي، باغي، دامي و شيلاتي نيز دور از دسترس نيست تجربه موفق اجراي طرح "خريد گندم بر اساس كيفيت" چراغي روشن فرآ روي مديران بخش بازرگاني كشور است تا با مديريت "مديريت زمان" فرصت از دست رفته را جبران كنند./

 


اداره كل روابط عمومي وزارت جهاد كشاورزي
pr@maj.ir
pr@agri-jahad.org
www.pr.maj.ir

تعداد مشاهده خبر8 بار
تصاویر مرتبط


مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
 
آدرس پست الکترونیکی شما
   
شماره تلفن
توضیحات
 
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
 
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت جهاد کشاورزی می باشد
Powered by DorsaPortal