ضرورت نهادينه كردن و توسعه ارتباط دانشگاه ها با بخش كشاورزي
1392/08/29

جماران_ علاوه بر آزادي يكي از شعارهاي اصلي انقلاب اسلامي، استقلال بوده است. استقلال از ابعاد سياسي، اقتصادي و فرهنگي. استقلال اقتصادي با خودكفايي اقتصادي گره خورده است و خودكفايي در كشاورزي را مي توان پيش شرط مهم خودكفايي اقتصادي كشوري شبيه كشور ما دانست. امام خميني بارها درسخنراني‌ها و نامه‌هاي ‌مختلفي به خودكفايي دركشاورزي و اولويت بازسازي در بخش كشاورزي نسبت به بازسازي مراكز صنعتي  بعد ازجنگ تاكيد داشتند. در گفتگوي تفصيلي جماران با دكتر عباس‌علي زالي وزير اسبق كشاورزي به اين سوالات پرداخته‌ايم كه روند نيل به خودكفايي در سال‌هاي بعد از انقلاب را مرور كنيم و به اين نكته توجه كنيم كه خودكفايي كشاورزي در دولت‌هاي مختلف با چه موانع و آسيب‌هايي همراه بوده است و چرا نتوانسته‌ايم به خودكفايي پايداري در كشاورزي برسيم؟ كشور ما كي و تا كجا مي‌تواند در كشاورزي به خودكفايي پايدار برسد؟ زالي در اين گفتگو ضمن اشاره به مشكلات مخصوص دهه اول انقلاب، جنگ و ويراني‌هاي كشاورزي كه رژيم گذشته به بار آورده بود عدم علمي شدن كشاورزي را يكي از معضلات اين بخش معرفي مي‌كند. وي ارتباط دانشگاه و كشاورزي را مهم مي‌داند و از عدم ارتباط مؤثر دانشگاه و بخش كشاورزي انتقاد مي‌ كند. زالي فرهنگ ديني مردم را فرهنگي ارزشي مي‌داند كه مي‌تواند پشتوانه خوبي براي استقلال در زمينه كشاورزي باشد. وي بيانات امام (ره) و مقام معظم رهبري را در بهبود وضعيت كشاورزي راهگشا مي‌داند و از عدم توجه كافي به سخنان ايشان گلايه‌مند است. او همچنين علت عدم ثبات در خودكفايي را عدم نگرش جامع و همه جانبه به موضوع مي‌داند و مي‌گويد گاهي سياست‌هاي حساب نشده به كشاورزي بيشتر از ساير بخش‌ها آسيب زده است. وزير اسبق كشاورزي معتقد است بايد پژوهش و علم در كشور هدفمند بشود و خروجي دانشگاه‌‌ها چيزي فراتر از مقالات باشد. او به سند چشم انداز خوشبين است و مي‌گويد مي‌شود با رفع مشكلات كنوني و حركت سريع به افق‌هاي چشم انداز دست يافت. او مي‌گويد بعضاً قوانين خوب و مفيدي همچون  قانون افزايش بهره وري در كشاورزي كه در مجلس به تصويب رسيده است را هرگز اجرا نكرده‌اند.

كشورهاي پيشرفته براي كشاورزي حفظ و تقويت منابع طبيعي و محيط زيست سنگ تمام مي‌گذارند

شما جزو اولين مديران كشاورزي بعد انقلاب بوديد. با توجه به فضاي انقلابي حاكم بر سالهاي اول انقلاب و تاكيد حضرت امام بر اين موضوع با توجه به شعار مهم استقلال، استقلال اقتصادي به خصوص خودكفايي كشاورزي چه جايگاهي در مشي و اراده مديران كشاورزي آن دوره داشت؟

فكر مي‌كنم كه از خوب جايي شروع كرديد و اشاره كرديد به نظر حضرت امام. حضرت امام علاقمندي ايشان به كشاورزي و اهميت آن كاملا روشن بود. طوري كه حتي در سال 57 و قبل از ورود ايشان به كشور قبل پيروزي انقلاب نمود پيدا كرده بود. وقتي ايشان پاريس بودند پيامي فرستادند و از كشاورزان خواستند براي سال جاري محصول بهتري بكارند و دنبال اين باشند كه فعاليت‌هايشان را گسترش دهند. كه همان زمان هم ما كه به عنوان عضو هئيت علمي در دانشگاه بوديم در پاسخ به اين پيام و به صورت خودجوش بين دانشجويان و اساتيد، كميته‌اي با عنوان كميته امداد كشاورزي تشكيل داديم. كه شايد اولين كميته امداد تشكيل شده همين كميته بوده است كه با مشاركت تعدادي از اساتيد و تعدادي از دانشجويان تشكيل شد. البته بعدا توانستيم با كمك گرفتن از بعضي خيرين تهران در زمينه مالي اين كميته را فعال نمائيم. چون نزديك پاييز بود دانشجوها را براي تهيه و پخش كود و بذر به روستاها مي‌فرستاديم. و اگر كمبودي داشتند سعي مي‌كرديم كه پاسخگوي نيازهايشان باشيم. حضرت امام هميشه معتقد به كشاورزي بودند و اعتقاد ايشان اين بود كه پايه استقلال ما كشاورزي است. كشاورزي نه تنها از لحاظ تامين امنيت غذايي بلكه براي نگه داشتن سرزمينمان به صورت سبز و آباد و شكرگزاري از نعمات خدادادي و نيز فراهم نمودن بستر مناسب براي توسعه ساير بخش‌ها حائز اهميت بسياري است. ما در بيانات امام در چندين مورد داريم كه كشاورزي را از اهم امور مي دانستند و هميشه تاكيد مي كردند كه همه مسوولين به اين مساله توجه كنند. چنانكه معتقد بودند اگر مي‌خواهيم استقلال سياسي اجتماعي و فرهنگي داشته باشيم ريشه‌اش استقلال اقتصادي است كه پايه استقلال اقتصادي همين خودكفايي دركشاورزي است. اين هم مساله اي نيست كه تنها مربوط به يك كشور باشد. الان ما وقتي به كشورهاي بسيار پيشرفته نگاه مي‌كنيم بدون اينكه حتي ريشه ايدئولوژيك داشته باشند و مثل ما از ارزش‌هاي مكتبي در رابطه با كشاورزي برخوردار باشند به خاطر واقعيت‌هايي كه با آن مواجه‌اند توجه‌شان به كشاورزي بسيار زياد است و نگاه جامعي به موضوع كشاورزي دارند. و در برنامه‌ريزي هايشان براي كشاورزي همه جوانب امر را لحاظ مي‌كنند و مجموعه رفتارهايشان در اين است كه در كشاورزي و حفظ و تقويت منابع طبيعي و محيط زيست سنگ تمام بگذارند. شما كشوري مثل ژاپن را در نظر بگيريد با توجه به امكانات محدودي كه در زمينه خاك دارد باز هم سعي مي‌كنند حداكثر استفاده را از موقعيتي كه دارند ببرند با اينكه ممكن است محصولي كه برداشت مي‌كنند خيلي گران‌تر از محصول وارداتي تمام شود. مردمشان هم اين فرهنگ را دارند كه وقتي محصول خودشان است، از محصول خودشان مصرف كنند. يعني مثلا ممكن است كيفيت برنج ژاپني پايين‌تر از برنجي باشد كه مي‌توانند با قيمت پايين‌تر از كشورهاي ديگر وارد كنند، با اين وجود باز ميل به مصرف محصول داخلي در آن كشور بيشتر است. پس با نگاه به اكثر كشورهاي پيشرفته خواهيم ديد با وجود اينكه در صنعت پيشرفت قابل ملاحظه‌اي داشته‌اند باز هرگز از كشاورزي غافل نمانده‌اند. و حتي مبناي كارشان پرداختن به كشاورزي و حفاظت از محيط زيست است و معتقدند كه زمينه پايداري منابع طبيعي و پايداري كشاورزي و حتي توسعه در ساير بخش‌ها پرداختن همه جانبه و چند بعدي به اين مساله است. اتفاقا حضرت امام به نگرش جامع به امر كشاورزي معتقد بودند و تاكيد فراوان داشتند. و مي‌فرمودند، كشاورزي در اسلام از امور بسيار مهم است. امور كشاورزي را از اهم امور مي‌دانستند و هدايت واجراي آن به وجه صحيح را لازمه توسعه اقتصادي كشور تلقي مي‌نمودند.

مقام معظم رهبري هم كه ادامه دهنده راه آن بزرگوار هستند بارها در سخنانشان مي‌فرمايند: انقلاب وخوكفايي بدون پرداختن به كشاورزي مقدور نيست. اين را مساله‌اي كاملا جدي تلقي مي‌كنند طوري كه پيروزي انقلاب را هم بدون توجه به خودكفايي مقدور نمي‌دانند و مسوولين مختلف و نه فقط مسوولين كشاورزي، همه مسوولين را اعم از مجلسي‌ها، مجري‌ها و مسوولين قوه قضاييه را به توجه جدي به مساله كشاورزي سفارش مي‌كنند. در جاي ديگري ايشان مي فرمايند: اولين، مهمترين و اساسي‌ترين قدم ها براي آباداني كشور كشاورزي است و در جايي هشدار مي‌دهند مبادا جاذبه‌هاي گوناگون و زرق و برق و نام و نشان بقيه بخش‌ها باعث غفلت از اين بخش بسيار مهم شود. مسلماً اگر به اين رهنمودها و نيز رهنمودهائي كه از امام (ره) در رابطه با كشاورزي سراغ داريم، و عمل كنيم خيلي از مسائل ما حل خواهد شد. من نمي‌خواهم بگويم كه اقدام نكرديم ولي شايد مشكلات كشور به نحوي بوده است كه ما نتوانسته ايم به صورت جامع نسبت به مسائل كشاورزي توجه داشته باشيم البته بايد به اين نكته نيز اشاره نمائيم كه عليرغم باقي ماندن آثار صدمات جدّي و ويران كننده نسبت به بخش كشاورزي دوران گذشته در دوران بعد از پيروزي انقلاب و حتي در دوران جنگ تحميلي با وجود تنگناها و وارد شدن صدمات جدّي به زير ساخت‌ها و تأسيسات به ويژه در بخش كشاورزي در مجموع شش استان بسيار مستعد كشور رشد هميشه مثبت بوده است و بطور متوسط در سال‌هاي بعد از پيروزي انقلاب شاهد متوسط رشد سالانه 8/4% در اين بخش بوده ايم.

فرهنگ ديني، زمينه استفاده از نيروها براي بهبود كشاورزي را فراهم مي‌كند

آقاي دكتر شما موقعي در مسند وزارت بوديد كه همزمان بود با حيات امام و رهنمودهاي امام را هم داشتيد چه مشكلات و معضلاتي به عنوان مانع باعث مي شد امر خودكفايي در كشاورزي با سرعت قابل قبولي پيش نرود؟

ببينيد اوايل انقلاب، شرايط خاص خودش را داشت. بعد هم كه آن جنگ هشت ساله تحميل شد همه امكانات ما را الزاما به خودش جلب كرد. انقلاب ما در زماني پيروز شد كه كشاورزي ما با سياست‌هاي رژيم سابق كاملا از هم پاشيده بود و سياست به ظاهر اصلاحات ارضي را كه از خارج ديكته شده بود در كشور اجرا كردند و مديريت كشاورزي را از هم پاشيدند. درست است كه ما قبل از آن مالكيني داشتيم كه حتي بعضي‌هايشان ظلم زيادي هم در گذشته به كشاورزان كرده بودند ولي حداقلش اين بود كه اينها سرپرستي املاك خودشان را به عهده داشتند و عده‌اي از آنها براي منافع خودشان هم كه بود مديريت صحيح‌تري براي كاشت محصولاتشان لحاظ مي‌كردند. امكانات لازم را براي كشاورزي‌شان تأمين مي‌كردند و در بازاريابي محصولات خود نقش داشتند. از نظر اينكه چه محصولي كاشته بشود تصميمات مقرون به صرفه‌اي مي‌گرفتند و اينكه كشاورزي‌شان با متدهاي روز و شيوه‌هاي جديد پيش برود دلسوزي نشان مي‌دادند. در هر صورت رژيم گذشته با اصلاحات ارضي آمد اين نظام را به كلي از هم پاشيد. و با آنكه عده‌اي از كشاورزان صاحب ملك شدند و اين از بعد عدالت خوب بود ولي مساله اينجا است كه آنها با داشتن مالكيت‌هاي كوچك و دائم نبودن ابزار كار نمي‌دانستند چه كار كنند. براي رفع اين مشكل تعاوني‌هاي روستايي و تعداد محدودي از كشت‌ها و صنعت‌ها و شركت‌هاي سهامي زراعي را تأسيس كردند كه اين هم نتوانستند كارشان را درست انجام دهند. پس از پيروزي انقلاب اگر چه به علّت توجه بسيار خاص حضرت امام (ره) و بسياري از مسئولين نسبت به مسائل كشاورزي و به ويژه عنايت خاص نسبت به رفع محروميت از روستاها و به تبع آن تشكيل جهاد سازندگي و نيز مشكل گرفتن مراكز خدمات كشاورزي در بسياري از مناطق روستائي بستري براي پرداختن به كشاورزي فراهم گرديد ولي با شروع و ادامه جنگ تحميلي و بروز مشكلات و تنگناهاي جديد در بخش كشاورزي و زير آتش جنگ بودن بسياري از مناطق حاصلخيز كشور و همزمان با آن علاقمندي و حضور بسيار گسترده روستائيان و عشاير و كشاورزان و حضور گسترده وزارت كشاورزي در جبهه‌ها و البته تلاش همزمان در فعاليت‌هاي كشاورزي نتوانستيم نسبت به مسائل كشاورزي توجه جامع داشته باشيم ولي عليرغم همه مشكلات كشاورزي توانست از رشد قابل قبولي حتي در دوران جنگ تحميلي برخوردار گردد.

زمان و هزينه لازم براي جبران صدمات وارد شده به كشاورزي با بخش صنعت قابل مقايسه نيست

آقاي زالي در سالهاي بعد انقلاب ما فقط در سال83 توانستيم براي يك سال درتوليد محصولي مثل گندم خودكفا شويم. شما علت عدم ثبات در خودكفايي همين يك محصولمان را در چه مي‌دانيد؟

خودكفايي گندم در سال 83 كه زمينه‌هايش از قبل شروع شده بود در همين جهت بود كه حضرت امام مي‌فرمودند تا جايي كه ممكن است بايد در محصولات اساسي‌مان خودكفا باشيم به خصوص در آن شرايطي كه جنگ بر ما تحميل شده بود. تلاش همه اين بود از اول كه در رابطه با گندم توجه ويژه‌اي باشد. حتي بعضي از كارهاي اشتباه هم اول انقلاب ما داشتيم. وقتي من خودم قائم مقام وزارت كشاورزي بودم يك بار رفته بودم ايرانشهر. بچه‌ها دور ما جمع شدند و گفتند ما اينجا خيلي فعاليت كرديم. پرسيديم چه كارهايي كرديد؟! گفتند ما رفتيم به كشاورزهايي كه حنا و وسمه مي كاشتند گفتيم ديگر بجاي حنا و وسمه گندم بكارند. حنا و وسمه اي كه هم مورد نياز مردم بود و هم محصولي صادراتي بود. اين همان برداشت اشتباه از نظر حضرت امام بود كه در مقياس‌هاي مختلفي تاثير گذاشته بود كه البته عموميت نداشت. ما گفتيم اين كه براي مردم شغل بود درآمد بود چه لزومي داشت به آنها بگوييد مزرعه حنا و وسمه شان را شخم بزنند و گندم بكارند. با اينكه اين از اعتقاد بچه ها نشات مي‌گرفت و نيت بدي نداشتند. ما براي اينكه رشدمان پايدار باشد بايد به نگاه كلان و جامع بپردازيم. ممكن است ما رفتيم در جايي گندم كاشتيم كه كاشت ديگري در آن منطقه بهتر از گندم جواب مي‌داد. علت اينكه توليد ما در اين سالها توليد پايدار نبود اين بوده است كه ما همه جوانب را نمي‌بينيم . البته كار ارزنده‌اي بود. و خوشبختانه در زمان وزارت آقاي مهندس حجتي كه الان هم وزير جهاد كشاورزي هستند اين اتفاق افتاده بود. آيا ما در آن سال جاي زراعت‌هاي ديگر را با گندم گرفتيم كه سالهاي بعد برگشتند و محصول قبلي را كاشتند؟ آيا آن زمان با كشاورزها بهتر برخورد مي‌كرديم؟ محصولشان را بهتر مي خريديم؟ اينها همه عوامل تاثير گذار بودند. شما وقتي بياييد قيمت را طوري تعيين كنيد كه براي كشاورز صرف نكند ممكن است ديگر سال بعد كشاورز نكارد يا يك محصول ديگر را بكارد. سال بعدش ببيند محصولي كه كاشته است صرف نمي‌كند برود يك محصول ديگر بكارد. بنابراين ما در اين چند سال نگاه جامعي نداشتيم به كشاورزي و كشاورزي خيلي صدمه ديد. مثلا يك نمونه‌اش را خدمتتان عرض كنم، يكي از محصولات مورد نياز ما در كشور شكر است و بيشتر شكر ما از چغندرقند حاصل مي‌شد. ما از اول انقلاب تلاش كرده بوديم كه توليد چغندر قند را بالا ببريم. توليدمان رسيده بود به 5/6ميليون تن چغندر. در سالهاي 83 و 84. يك سياست‌گذاري حساب نشده يا به عبارت بهتر يك بي سياستي در رابطه با واردات باعث شد يك دفعه توليد چغندر قند از 5/6ميليون تن به 7/1 ميليون تن كاهش پيدا كردند. شما مي‌دانيد وقتي يك صدمه‌اي به كشاورزي وارد مي‌شود مثل صنعت نيست كه اگر سال بعد صدمه رفع شد برگردد به وضعيت قبلي . شما توليد يك كارخانه صنعتي را امسال متوقف كنيد. سال بعد مي‌توانيد دوباره با ريختن مواد اوليه دوباره شروع كنيد به توليد. ولي وقتي چغندر‌كار رفت كنار سال بعد به اين راحتي نمي آيد دوباره چغندر بكارد. از سال 83 تا به امروز نزديك 9 سال است هر چه كار كرده‌ايم نتوانسته‌ايم توليد را به آن ميزان سال 83 برسانيم. تازه رسانده‌ايم به 5/4ميليون تن. ما سالانه850 هزار تن شكر نياز داشتيم كه مقداري از آن را از نيشكر و قسمت عمده‌اش را از چغندرقند تامين مي‌كرديم. يك دفعه نمي‌دانم چه اتفاقي افتاد كه2ميليون و 650 هزارتن شكر وارد شد. يعني بيشتر از3 برابر مقداري كه نياز داشتيم.

در چند سال اخير در بخش كشاورزي بيشتر از ساير بخشها صدمه ديديم

چه اتفاقي افتاده بود؟! كارخانه‌ها رفته بودند محصولات چغندكارها را خريده بودند تا تبديل به شكر بكنند. اينها وقتي مي‌توانستند پول كشاورزها را پس بدهند كه بتوانند شكر توليد شده شان را وارد بازار مي‌كردند. وقتي اين شكر وارداتي وارد بازار شد شكر كارخانجات روي دستشان ماند. كارخانه‌هاي قند ورشكسته شدند و كشاورزها بودند كه بيشتر از همه متضرر گرديدند. يكي ديگر از مشكلات جدّي بخش كشاورزي در سال‌هاي اخير ناديه گرفتن مشكلات كشاورزي از جمله افزايش زياد و سريع قيمت نهاده‌ها و خدمت مورد نياز توليدكنندگان در رابطه با اجراي طرح هدفمندي يارانه بود براي همين است كه امام و مقام معظم رهبري همه مسوولين را دعوت به توجه به حمايت از كشاورزي مي‌كنند. مگر كاهش كاشت چغندرقند كم بيكاري ايجاد كرد. اين زراعتي بود كه كلي شغل ايجاد مي‌كرد. سهم كشاورزي در ايجاد شغل طبق آمار سال 89، 22 درصد است.  خلاصه وقتي ما اين چنين برخورد كنيم همين 22 درصد شاغل در كشاورزي را هم به جمع بيكاران اضافه خواهيم كرد. من فكر مي كنم در چند سال اخير همچنان كه در مسائل اجرايي و اقتصادي‌مان حساب شده عمل نكرديم، در كشاورزي هم همين طور عمل كردم. چرا اصلا وزارت جهاد كشاورزي ساختمانش را واگذار كرد؟ مگر اين كار چه مشكلي را حل كرد؟ چند روز بعد از استقرار مهندس حجتي در وزارت جهاد كشاورزي رفتم ديدنشان. ديدم مهندس واقعا گرفتار بودند كه نه بذر داريم نه كود داريم و نه چه و چه ايشان مي‌گفت من كه وزيرم نمي‌دانم معاونينم در كدام خيابان اين كشور در چه ساختمان‌هايي مستقرند. ديدم كه حرف حق را مي زند. چرا ما اين‌ها را از هم پاشانديم. اگر مي خواستيم نيروها را بفرستيم شهرستان‌ها كه اين كار نشد كه. اگر مي‌خواستيم بگوييم نيروها زياد هستند كه تعديلشان نكرديم. بنابراين خيلي از كارها به نظر من حساب نشده بود. گاهي شعاري بود و گاهي احساسي بود. در چند سال اخير در بخش كشاورزي بيشتر از ساير بخش‌ها صدمه ديديم. گندم هم از اين قضيه مثتسني نيست. ما وقتي قيمت و زمان مشخصي براي خريد گندم از كشاورز نداريم دست كشاورز براي كاشت گندم گرم نمي شود. با اينكه من معتقدم اصلا دولت نيايد گندم كشاورز را بخرد بايد قيمت تضميني را اعلام نمايد و خريد و فروش را به بخش خصوصي بسپارد. و فقط اگر كشاورز نتوانست محصول خود را بفروشد دولت بصورت تضميني از او حمايت نمايد. شايد يك مساله‌اي هم كه بايد به آن پرداخت اين است كه در كشور ما هنوز جا نيفتاده است كه كشاورزي هم علم است.

 رابطه نهادينه شده دانشگاه و بخش كشاورزي ضروري است

اتفاقا مي‌خواستم سوالي در اين مورد مطرح كنم. ارزشها و تعهد و خواستن يك طرف قضيه است ما در بعد توانستن و تخصص در چه مرحله اي هستيم كشاورزي ما چقدر با علم روز دنيا پيش رفته است؟

كشاورزي در دنيا كاملا علمي است. يعني مزرعه‌اي كه در آن كشاورزي مي‌شود، حتي آبياري آن  با سيستم هوشمند انجام مي‌شود. اين نيست كه راندمان آب آنها مثل ما اين قدر پايين باشد. خوب ما علم به صورت جامع را بكار نگرفته‌ايم كه در چنين موقعيتي قرار داريم. حالا در مورد دانشگاه‌هايمان هم حرف دارم .امروز در دنيا چه در بخش كشاورزي و چه در بخش صنعت، علم حرف اول را مي‌زند. ما حتي خدماتي را كه علمي نيست را هم نمي‌توانيم عرضه بكنيم. ديگر مثل سيستم قديم نيست. همه روش‌ها تغيير است. در كشاورزي هم همين‌طور است. ما بايد حداقل‌ها را در اختيار كشاورزانمان قرار بدهيم. حتما بايد ارتباط بخش دانشگاه هايمان را با جامعه كشاورز بيشتر بكنيم. فقط مقاله نبايد معيار سنجش علمي ما باشد. معاونت علمي، فناوري رياست جمهوري مسووليت سنيگيني دارد. اين معاونت بايد اين خلا را پر كند تا بهره وري بالا برود. ما بهره وري علمي‌مان كم است. ما داريم فقط دانشجو پرورش مي‌دهيم.  افرادي را تربيت مي‌كنيم كه مشكلاتشان در امر اشتغال بيشتر هم مي‌شود. ديگر فرد تحصيل‌كرده هر كاري را انجام نمي‌دهد. هر كاري هم به او نمي‌دهند. ما بايد طوري دانشجويان را تربيت كنيم كه بتوانند زمينه تحول در بخش را فراهم آورند و البته لازم است با كاهش تصدي‌ها در دولت و به ويژه بخش كشاورزي زمينه تقويت بخش غير دولتي و در نتيجه جذب نيروهاي تحصيل كرده را بسيار بيشتر از گذشته فراهم آوريم.

شاخص علمي شدن در كشور،  فقط تعداد دانشجو و تعداد مقاله و يا حتي تعداد مراكز آموزشي نيست

آقاي دكتر وزارت علوم سالانه آماري را در مورد توليد علم در كشور بر اساس توليد مقالات آي اس آي و غيره منتشر مي‌كند. ما در زمينه علوم مربوط به كشاورزي چه در توليد علم و چه در بهره برداري از علم توليد شده چه قدر موفق بوده‌ايم؟ و اين آمار در زمين‌هاي كشاورزي‌مان چقدر قابل لمس بوده‌ و چه نمود كاربردي داشته است؟

علم، الان تنها به يك وزارتخانه مربوط نمي‌شود. خود وزارت جهادكشاورزي 35 موسسه آموزشي در استان‌ها دارد. 23 موسسه بزرگ پژوهشي دارد كه اغلب شان در استان البرز فعاليت مي‌كنند. 350 ايستگاه پژوهشي در كشور دارد. وزرات‌هاي بهداشت و درمان، صنعت و معدن و ساير وزارتخانه‌ها هم چنين موسساتي را دارند. يك جايي در كشور بايد وجود داشته باشد كه علم را رصد بكند علم را حمايت بكند، علم را هماهنگ بكند، در راستاي كاربردي كردنش جهت بدهد و هدفمند بكند. وقتي معاونت علمي فناوري رياست جمهوري تشكيل شد مقام معظم رهبري گفتند يك بركت اتفاق افتاده است. بركت اين نيست كه بگوييم تنها زمينه سرمايه گذاري بهتري فراهم شده است. منظور اين است كه بهره وري را بالا ببريم. ما الان آن بركت را در كار علمي‌مان نداريم. چرا؟ شما به آن اشاره كرديد.  اولا شاخص‌هاي علم فقط مقاله نيست. فقط دانشجو نيست. فقط دانشگاه نيست. ما اول انقلاب فقط 5 دانشكده كشاورزي و منابع طبيعي داشتيم. الان فقط 60 دانشكده دولتي منابع طبيعي و كشاورزي و محيط زيست داريم. خيلي بيشتر از اين تعداد هم مربوط به دانشگاه‌هاي آزاد و پيام نور است كه همه‌شان هم دانشجو مي‌پذيرند. بيشترشان هم در سطح تحصيلات تكميلي دانشجو مي‌پذيرند. الان بياييم يك سري به دانشكده هايمان بزنيم. دو تا محصول دانشكده‌هايمان مي‌دهند. يكي از اين دو محصول ، نيروي انساني است و ديگري نمودي از علم كه همان مقاله است. فقط مقاله نمي‌تواند شاخص براي پيشرفت علم تلقي شود. حالا بماند كه همين مقالات هم ممكن است به شكلي تهيه ‌شوند. كه ارزش كاربردي و حتي علمي نداشته باشند. بايدها با جدّيت كامل در رفع اين كوشا باشيم لازم است در مجموعه دولت نهادي فراستادي مجموعه حركت علمي كشور را رصد نمايد و بويژه معاونت ايجاد شده بايد نقش بسيار بالا و تعيين كننده در جهت اعمال هماهنگي‌ها، هدفمندي‌ها و حمايت از مجموعه حركت علمي كشور از جمله بخش كشاورزي را بعهده داشته باشند.

بدون علمي كردن كشاورزي رقابت در بخش كشاورزي ممكن نيست

كاش يك بررسي شود در دانشگاه‌هاي ما كه چند درصد از از رساله‌هاي دكتري و پايان‌نامه‌هاي ما در جهت پاسخگويي به مشكلات و مسائل كشاورزي كشور ما است؟! پس ريشه قسمتي از مشكلات ما در عرصه كشاورزي اين است. از طرفي اين همه فارغ التحصيلان كشاورزي ما كه محصول دانشكده‌هاي كشاورزي ما بودند چه شده‌اند. اگر يك سري به سازمان نظام مهندسي كشاورزي كشور بزنيد متوجه خواهيد شد كه چقدر نيروي فارغ التحصيل كشاورزي جوياي كار داريد. قبلا مي‌گفتند160 هزار نفر الان بيشتر شده است. يعني بيش از160 هزار جوان داريم كه كشاورزي خوانده‌اند منابع طبيعي خوانده‌اند الان نمي‌دانند چه كار كنند. آنهايي هم كه شاغلند رفته‌اند به كارهاي غيرمربوط به كشاورزي چون زمينه شغلي مناسبي نداشتند.  دولت هم كه نمي‌تواند با حجيم‌تر كردن خود اينها را جذب كند. در سال 89 مجلس قانوني تحت عنوان قانون افزايش بهره‌وري در بخش كشاورزي را به تصويب رساند. قانون خوب و نسبتا جامعي است. اولش هم اين است كه اين فارغ التحصيلان چه كار كنند. مشكل اين است كه مجري قانون اصلا دست به اين قانون نزد. هنوز آيين نامه‌هاي آن از سال 89 تا الان كامل نشده است.چند سال گذشته است؟! اينهايي را كه مي‌گويم من پايش مي‌ايستم. اگر كسي بگويد نه ما فلان كار را كرده‌ايم كجا و چه كاري انجام شده است؟! حتي حاضر هستم در يك برنامه تلويزيوني راجع به اين موضوع بحث كنم. بارها من تماس مي‌گرفتم و پيگيري مي‌كردم. مي‌گفتند در دست انجام است ولي كاري انجام نمي‌شد. براي اينكه يكي از مشكلات ما در بيشتر بخش‌ها، از جمله بخش كشاورزي دولتي بودن كارها است. ما بذر گوجه فرنگي و فلفل و يا بسياري ديگر  از بذرها را از كجا مي‌آوريم. مگر ما كم فارغ التحصيل ژنتيك يا اصلاح نباتات داريم. ما بايد اين نيروهايمان را ساماندهي كنيم تا هم اشتغال ايجاد كرده باشيم و هم لااقل در توليد بذر خودكفا شويم. از طرفي ديگر دانشگاه‌هاي ما جدا از كشاورزي و حتي جدا از جامعه دارد كار مي‌كند. درهاي دانشگاه‌هايمان را بسته‌ايم و در آزمايشگاه مشغول كار خودمان هستيم. مگر بدون علمي كردن كشاورزي مي‌توانيم با ساير كشورها رقابت كنيم. علم باعث افزايش بهره‌وري و كاهش قيمت تمام شده محصولات شده است و دنيا دارد پيش مي‌رود. پس اگر توليد داخلي‌مان را با روش‌هاي علمي بهتر نكنيم خواهي نخواهي بسياري از محصولات با كيفيت بهتر و قيمت ارزان تر وارد كشور خواهد‌شد.

سرمايه گذاري در بخش كشاورزي و منابع طبيعي بسيار اندك است / ما بخش خصوصي را در زمينه كشاورزي تقويت نكرده ايم

آقاي زالي شما دو دوره نماينده مجلس نيز بوديد علاوه بر مشكلاتي كه در اجرا داريم، قوانين وضع شده موجود كشاورزي چقدر در راستاي نيل به خودكفايي است؟ برنامه بلند مدت سند چشم انداز، كشاورزي ما را به كجا خواهد رساند؟

ما هميشه قانون داشته‌ايم. نسبتا هم در زمينه كشاورزي قوانين خوبي داشته‌ايم. ولي يا به خاطر مشكلاتي كه كشور با آن گريبان‌گير بوده و يا به خاطر ندانم كاري‌ها هميشه يا درست اجرا نشده است و يا اجراي اين قوانين با معضلاتي همراه بوده است. همين قانوني كه من اسم بردم  همان قانون بهره‌وري كه در سال 89 تصويب شد. گفتم كه شايد تمايلي براي اجراي اين قانون نبوده است. حتي بهترين قانون هم كه در كتابچه قانون نوشته مي‌شود بدون اجرا چه كمكي مي‌تواند بكند. قانون وقتي قانون است كه به آن عمل بشود. همين ارتباط صنعت و دانشگاه يا وضعيت فارغ‌التحصيلان كه اشاره كردم همه در اين قانون پيش بيني شده است. البته ما يك مشكل بزرگ‌تري هم داريم كه بخش غير دولتي‌مان را به خصوص در بخش كشاورزي تقويت نكرديم. من يكي از دغدغه‌هايي كه دارم بر مي‌گردد به موضوع بذر و نهال. ما نيامده‌ايم با حمايت از تشكل‌هاي غير دولتي كار بذر و نهال را به بخش متخصص داخلي اين شاخه بسپاريم و حمايتشان كنيم. تا اينكه نهال و بذرمان را توليد بكنيم و نيازمند واردات نباشيم. با توجه به اهميت موضوع بذر و نهال مي‌خواستيم ستادي را با حمايت حوزه معاونت علمي، فناوري رئيس جمهور براي ساماندهي اين امر مهم و بخصوص حمايت از بخش غير دولتي ايجاد نمائيم. ستاد بذر كه كم اهميت‌تر از ستاد نانو نخواهد بود. البته اين موضوع مورد قبول حوزه معاونت قرار گرفت ولي چون موضوع به وزارت جهاد كشاورزي مرتبط مي‌گرديد لازم بود مورد استقبال آنها قرار گيرد و در اين رابطه همكاري داشته باشند كه عليرغم تماس‌هاي مكرّر نتوانستيم توجه وزير محترم جهاد كشاورزي را با اين مسئله مهم جلب نمائيم .

سالانه كاربري نزديك به 30 هزار هكتار زمين مرغوب كشاورزي به كاربري غيركشاورزي تغيير مي‌كند

در دولت فعلي يا دولت قبلي؟

اين موضوع مربوط به زمان مسئوليت وزير محترم قبلي جهاد كشاورزي است و مسلماً وزير فعلي آقاي مهندس حجتي كه فرد اجرائي و توانمند و داراي تجارب قبلي هستند مي توانند نسبت به اين گونه امور توجه داشته باشند.

آنچه در سند چشم‌انداز آمده است در بخش كشاورزي اين است: دست‌يابي به جايگاه نخست در منطقه آسياي جنوب غربي با ويژگي‌هاي توانمند در برقراري امنيت غذايي با توليد و صادرات غذايي سالم و پاك، خودكفا در محصولات اساسي، بهره‌مند از منابع انساني توانمند و آگاه و متخصص، نوآور و كارآفرين. پيشرفته در حفاظت و احيا و بهره برداري پايدار از منابع طبيعي و محيط زيست و در ضمن خلق كننده ثروت. اينها عين كلماتي است كه من از سند برداشتم. حالا ما بايد چكار كنيم. با اين روندي كه ما داريم مي‌رويم به آن جايگاه نخواهيم رسيد. اولا تقريبا اشاره كرديم امام خميني(ره) و مقام معظم رهبري اشاره نموده‌اند كه همه بايد نسبت به كشاورزي توجه بكنند. خواهي نخواهي بايد توجه همه به اين مساله جلب بشود. ما در بعضي جاهايي كه براي كشور تصميم‌گيري مي‌شود نمي بينم صاحب نظر كشاورزي باشد. آيا در شوراي انقلاب فرهنگي لازم نيست صاحب‌ نظر كشاورزي باشد؟ خب در چنين جاهايي صداي بخش كشاورزي كمتر شنيده مي‌شود. لازم است در شوراهاي مختلف سياست‌گذاري يا تصميم‌گيري كشور در بخش كشاورزي هم حضور فعال داشته باشيم. اين باعث مي‌شود روي سياست‌گذاري‌ها هم مؤثر باشد و سياست اشتباهي همچون واردات بي رويه كه به ضرر كشاورزي است اتخاذ نشود. نكته بعدي كه بايد خدمتتان عرض كنم. امكانات كشاورزي ما محدود است. ما زمين كشاورزي در كشورمان مگر چقدر است؟ اگر همه زمين‌هاي ديم و آبي قابل استفاده كشور را جمع ببنديم در كل مي شود 18ميليون هكتار. از اين 18 ميليون هكتار حدود 14ميليون هكتار استفاده مي‌شود. واز اين مقدار فقط حدود 7 ميليون هكتارش آبي است. ببينيد به سر زمين‌هاي ما چه بلايي آمده است. مقام معظم رهبري در 15 اسفند سال گدشته فرمودند زمين‌هاي كشاورزي اطراف شهرها را از بين نبرند. و فرمودند 3 قوه مسوولند. ما جاهاي ديگري را نداشتيم كه شهرسازي بكنيم؟ چرا ما زمين‌هاي كشاورزي‌مان را تبديل به شهر و شهرك كرديم. چون ما آمايش سرزمين  نداريم. آمايش سرزمين فقط اين نيست كه ما كجا را كشاورزي بكنيم و كجاها را شهرسازي بكنيم. چون زمين‌هاي كشاورزي‌مان اكثرا هموار بودند فكر كردند جاي مناسب براي شهرسازي است. از 7 ميليون هكتار زمين كشاورزي ما،  فقط2/1 ميليون هكتار زمين  داراي درجه مرغوبيت بالا است. از همين مقدار سالانه 30 هزار هكتار كاربري‌شان به كاربري غيركشاورزي تبديل مي‌شود. مگر چند سال ديگر ما چقدر زمين مرغوب خواهيم داشت؟ كسي به اين مسائل توجه نكرده است. حال كه دولت تغيير كرده اميدوارم كه دولت فعلي به اين حرف‌ها توجه نمايند و خوب عمل بكند. اين پيشنهادهايي كه من مي‌دهم  بيشتر مربوط به معاونت‌هاي مختلف در وزارت جهاد كشاورزي است و اميد است  آقاي مهندس حجتي از نيروهاي مسلط به مسائل كشاورزي در معاونت‌هاي مختلف استفاده نمايند. البته بايد قبول كنيم كه پرداختن به مسائلي مانند تهيه بذر، كود و ... و يا تعيين قيمت عادلانه براي محصولات از مسائل اوليه است ولي بايد به مجموعه مسائل فني توجه شود و چاره انديشي‌هاي لازم بعمل آيد.

اينجانب ضمن خدا قوت گفتن به همه عزيزان توفيق كامل همگي را خواهانم و اميد زيادي وجود دارد كه در دولت تدبير و اميد به مجموعه مسائل توجه لازم مبذول گردد.

آقاي زالي ظرفيت هاي سند چشم‌انداز را  در بخش كشاورزي چگونه ارزيابي مي‌كنيد و اين سند را  چقدر واقع بينانه با قابليت اجرايي مي دانيد ؟

اگر اين كارها را لحاظ كنيم دور از ذهن نيست. ما زير ساخت‌هاي خوبي داريم. من گفتم دانشگاه و مراكز تحقيقاتي شايد به اندازه كافي داشته باشيم. مثل اينكه ما كارخانه‌اي داريم همه چيزش آماده است. فقط چرخ دنده‌ها را به هم درگير نكرده‌ايم كه چرخ‌هاي كارخانه بچرخد و مثل ساعت كار بكند. از اين جهت اينجانب با توجه به داشتن آشنائي كامل نسبت به مراكز آموزشي و تحقيقاتي و اجرائي برقراري ارتباط نهادينه شده بين مجموعه‌هاي آموزشي و تحقيقاتي و اجرائي و توليد كنندگان را بسيار ضروري مي‌دانم و بصورت جدّي از كليه مسئولين و دست اندكاران مي‌خواهم كه نسبت به اين امر بسيار مهم كه بهره‌وري‌ها را بسيار بالا خواهد برد توجه بسيار جدّي و مستمر داشته باشند.

براي رسيدن به افق 1400نبايد فرصت را از دست داد

ما تا سال1400 به چه نحوي مي توانيم به افقهاي نزديك اين سند برسيم؟

ما مي‌توانيم به شرطي مشكلات بخش و مخصوصاً توليد كنندگان توجه جدّي داشته باشيم و دانشگاه‌هايمان ارتباط نهادينه شده‌اي با كشاورزي داشته باشند. علمي كردن هم يكي ديگر از راه‌هاي رسيدن به اين افق‌هاست. در دولت‌هاي گذشته يك شوراي پژوهش‌هاي علمي كشور داشتيم. اين شوراي پژوهش‌هاي علمي كشور وظيفه‌اش اين بود كه پژوهش كشور را هدفمند و همسو و هماهنگ بكند. اين را كجا قرار داده بودند؟ در جايي كه در راس آن معاون اول رييس جمهور فردي مثل مرحوم دكتر حبيبي يا دكتر عارف قرار داشت. چون اين كار، كار بسيار سنگيني بود. به نظر من ما با توجه به مشكلات كنوني لازم است، همانطور كه براي هماهنگي در كارها معاون اوّل رئيس جمهور نقش بسيار مهمي را ايفاء مي‌نمايد بايد در رابطه با سامان دادن به مسائل علمي و پژوهشي و بويژه اعمال هماهنگي و هم سوئي‌ها، حمايت‌ها و هموار نمودن مسير براي كليه مراكز علمي و پژوهشي كشور معاون علمي و فناوري با بهره‌گيري از مجموعه اختيارات لازم بتواند نقش بايسته‌اي را در رابطه با توسعه علم كشور و كاربردي نمودن آن بخصوص در بخش كشاورزي و منابع طبيعي ايفاء نمايد. بنابراين ما امكاناتش را داريم و نبايد فرصت را از دست بدهيم. سالهاي زيادي هم باقي نمانده است. ما بايد پاسخگو باشيم.  پيش خداوند هم بايد پاسخگو باشيم كه اين نعمت ها را داشتيم و انشااله درست از انها استفاده نموده ايم. مسائل بعدي‌مان هم بودجه است. در بعد ساماندهي هم بايد به بودجه كافي مناسب اين كارها توجه بشود.

تعداد مشاهده خبر8 بار
تصاویر مرتبط


مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
 
آدرس پست الکترونیکی شما
   
شماره تلفن
توضیحات
 
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
 
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت جهاد کشاورزی می باشد
Powered by DorsaPortal