دستيابي به ارزش هاي افزوده كشاورزي هسته اي در ايران

 

اورانيوم عنصري ناپايدار است و در نيروگاه هسته اي به عنصري ديگر تبديل شده و گرما و تشعشاتي توليد مي كند. اين تشعشعات نوترون ها هستند. نوترون يكي از اجزا تشكيل دهنده هسته اتم مي باشد. از نوترونها در سطح محدودي براي پژوهش در بيولوژي, پزشكي, كشاورزي و تكنولژي استفاده مي كنند. نوترونها انرژي زيادي داشته و مي توانند اتمهاي يك مولكول را از هم جدا كنند. در نتيجه مي توان از آنها براي تغيير ژنهاي يك موجود زنده, مثلا تغيير ژن دانه گندم، استفاده كرد و يك گندم جديد بوجود آورد. البته تغييرات در ژن كنترل نشده هستند و بعد از كاشتن دانه و بهره برداري از محصول مي توان دريافت كه آيا گندم جديد توليد بيشتري دارد يا نه. تغيير اتفاقي ژنها با تشعشع مواد راديو اكتيو چندان ارزشي ندارد.

در بسياري از كشورهاي صنعتي بعنوان مثال اروپايي فروش محصولات كشاورزي كه با تغيير ژن بدست آمده باشند ممنوع است. چرا كه ممكن است براي سلامتي انسان در درازمدت خطراك باشند و يا باعث تغيير ژن و نابودي برخي از حيوانات كوچك و بزرگ شوند.

بر اساس اين گزارش؛ طي قرن ها انسان روش هاي مختلفي را براي نگهداري مواد غذايي خود براي مدت معيني ابداع كرده است، مثلاً خشك كردن، نمك زدن، دودي كردن، خشك و سرد كردن، ترشي كردن، كنسرو كردن، انجماد و حفظ و دخيره با استفاده از مواد شيميايي تعدادي از اين روش ها هستند كه مي توان به آنها اشاره كرد. هر يك از اين روش ها به نوبه خود سودمند هستند. اما روشي مقرون به صرفه تر، سالم تر و سريع تر نيز وجود دارد كه تابش اشعه گاما به مواد غذايي است. اين روش موجودات ميكروسكوپي را كه هر ساله ميليونها تن مواد خوراكي با ارزش را از بين مي برند، نابود مي سازد. وقتي كه يك اتم در معرض تابش قرار مي گيرد يونيزه مي شود ( يعني تعدادي از الكترونهاي خود را از دست داده و تبديل به ذرات با بار مثبت مي شود)، هنگامي كه مواد غذايي تحت تابش راديواكتيو قرار مي گيرند، تعدادي از اتم هاي آن كه در مسير تابش قرار گرفته اند، يونيزه مي شوند. اين امر تغييراتي در مولكولهاي بزرگ باكتريها و ميكروب ها ايجاد مي كند و آنها را نابود مي سازد، اگر چه بعضي اتمهاي مواد غذايي نيز يونيزه مي شوند.

رديابي جريان آب در لايه هاي خاك، رديابي مولكولهاي نوتروني در سيستم هاضمه حيوانات يا آلودگي محيط زيست، اندازه گيري سطوح دقيق تغييرات هورموني در بدن زنده و تهيه يك روش آماده سنجش بيماري حيوانات در مزرعه قبل از شيوع همه موارد مشكلي هستند كه نيازمند اندازه گيري دقيقي هستند و همگي به كمك تكنيك هسته اي ممكن شده اند.

پرتودهي يكي از موثرترين روش در ميان چندين روش ايمن سازي غذا است. اين روش با كاهش صدمات ناشي از حشرات و امراض همراه غذا موجب كاهش اتلاف غذا مي شود.

طبق اين گزارش؛ 800 ميليون از 6 ميليارد نفر مردم دنيا داراي سوء تغذيه بوده و دهها هزار نفر از گرسنگي و عوارض آن رنج مي برند. راديو ايزوتوپها واشعه در مواد بكار مي روند تا اين ارقام دردناك را كاهش دهند. همانند توليد مستقيم غذا كشاورزي هم براي توليد نيازمند طي زمان و گاهي زمان طولاني است. FAO با همكاري IAEA وتحت برنامه هايي افزايش غذا به كمك فنآوري هسته اي و بيوتكنولوژي اجرايي مي كنند.

اين گزارش مي افزايد، كودها گرانند و اگر به خوبي بكار نروند موجب خرابي راندمان محيط زيست در كشورهاي توسعه يافته ودر حال توسعه خواهند شد. اين مهم است كه حداكثر كودها جذب گياه شود و حداقل ممكن به محيط زيست نشط كند. كودها به كمك يك ايزوتوپ مانند نيتروژن-15 يا فسفر-32 علامت گذاري مي شوند و سنجيده مي شوند كه چه مقدار جذب گياه شده است.

طبق اين گزارش، تابش پرتوهاي يوني براي ايجاد تغييرات در گياهان جهت توليد محصولات جديد چند دهه است كه كاربرد دارد و از اين رهگذر هزارو 800 دانه از واريته هاي مختلف ساخته شده است. پرتو دهي گاما يا نوترون در تركيب با ديگر تكنيكها براي ساخت خط جديدي از ريشه يك دانه معمولا مورد استفاده واقع مي شود. تركيبي از تكنيكهاي هسته اي و مهارتهاي گوارشي منتهي به ايجاد تجهيزاتي شده است كه به مقدار قابل ملاحظه اي موجب افزايش شيردهي در گاو و بوفالو شده است.

در اين گزارش آمده است؛ با مناسب نمودن گياه براي خاك متاثر شده از نمك مي توان آن سرزمين را مناسب رشد گياهي نمود كه تنها در آنجا آبهاي شور زير زميني وجود دارد.

گفتني است؛اولين راكتور هسته اي توليد برق كه در سال 1950 بكار افتاد موجبات نگراني مردم را از اين كه انرژي اتمي در اين زمينه بكار رفته را فراهم نمود. در سال 1960 حدود 16 درصد ازكل انرژي برق دنيا از هسته اي تهيه ميشد. كم كم بهره برداري از انرژي هسته اي در صنعت برق عادي شد و همين روال در رابطه با مواد غذايي بطور روز افزوني در حال عادي شدن است.

بطور كلي خدماتي را كه دانش هسته اي در بخش كشاورزي ارائه مي دهد در سرفصلهاي ذيل مي توان نام برد:

- تغييرات كمي و كيفي در توليدات حيوانات مانند پشم و گوشت و شير

- تغييرات كمي و كيفي در در توليدات گياهان و فرآورده هاي ثانوي آنها

- تغييرات در روشهاي جوابگويي به نيازمنيها ي معمول بخش كشاورزي

- افزايش حوزه كاري با كاهش وابستگي به محيط

- افزايش مقاومت به بيماري

- كاهش ضايعات

اين گزارش مي افزايد؛ خسارات ناشي از آفات به سيلوها بيش از 10 درصد از وزن كل غلات است و در كشورهاي در حال توسعه اين ميزان 25 تا 35 درصد مي باشد. در حال حاضر مواد شيميايي اصلي ترين اسلحه مبارزه براي كنترل اين آفات هستند. برخي از آفات نسبت به اين مواد شيميايي مقاوم گشته اند و موجب باقي ماندن مواد شيميايي پراكنده شده در زمين و محصولات مي شوند.

به منظور مبارزه هسته اي با آفات در تكنيك SIT با گرفتن تعداد زيادي از حشرات و قرار دادن آنها تحت تابش گاما آنها را پاك و استريل مي كنند و سپس در مزارع رها مي سازند. پس از گذران زمان جفت گيري ديگر نوزادي در فصل زايش بوجود نمي آيد وبا تكرار اين پروسه جمعيت آفات و حشرات كنترل مي گردد.

عمليات SIT عمدتا در مكزيك و آرژانتين و شمال شيلي بر عليه مگس مديترانه اعمال شد و نتيجه خوبي در سال 1981 نشان داد. در سالهاي 1994-5 با شيوع نوع ديگري مگس و اعمال اين روش 95 درصد موفقيت گزارش شد.

درحال حاضر 25 تا 30 درصد از دانه هاي سيلوها به علت آلودگي با ميكروبها و حشرات خراب مي شوند. در كشورهاي گرسنه چنين رقمي قابل جبران نيست. كاهش آلودگي از اين نوع از اهميت فوق العاده اي برخورداراست. اين آلودگي در كشور هايي كه گرما و رطوبت دارند به مراتب بيشتر است. پرتو دهي جهت محافظت دانه ها بهترين روش شناخته شده است كه در 40 كشور و روي 60 نوع غذا اعمال مي شود.

طبق اين گزارش؛ وجود آب كافي از ضروريات اساسي زندگي است. در نقاطي از دنيا كمبود آب موجب نگراني است و در پاره اي از نقاط موجب نگراني بيشتر. هنوز براي ايجاد منطقه اي جديد براي كشاورزي صنعت يا اسكان مردم تامين آب از اهم پيش نيازهاست. تكنيك هيدرو لوژي ايزوتوپي روش موفقي براي شناسايي مسيرهاي آب زير زميني و آبهاي قابل بازيافت است.

تكنيك هاي‌ هسته‌اي‌ براي‌ شناسايي‌ حوزه‌هاي‌ آب‌ زيرزميني‌، هدايت‌ آبهاي‌ سطحي‌ و زيرزميني‌، كشف‌ و كنترل‌نشت‌ و ايمني‌ سدها مورد استفاده‌ قرار مي‌گيرد. براي‌ شيرين‌كردن‌ آب هاي‌ شور نيز انرژي‌ هسته‌اي‌ كاربرد دارد.

بر اساس اين گزارش، از انرژي‌ هسته‌اي‌ در حوزه‌ كشاورزي‌ و صنايع‌ غذايي‌ استفاده‌هاي‌ بسيار فراواني‌ صورت‌ مي‌گيرد. موارد عمده‌ استفاده‌ در اين‌ بخش‌ عبارت‌ است‌ از:

الف‌ ـ جلوگيري‌ از جوانه‌ زدن‌ محصولات‌ غذايي‌

ب‌ ـ كنترل‌ و از بين‌ بردن‌ حشرات‌

ج‌ ـ به‌ تأخير انداختن‌ زمان‌ رسيدن‌ محصولات‌

د ـ افزايش‌ زمان‌ نگهداري‌ محصولات

ه ـ كاهش‌ ميزان‌ آلودگي‌ ميكروبي‌

و ـ از بين‌ بردن‌ ويروس‌هاي‌ گياهي‌ و غذايي‌

ز ـ طرح‌ باردهي‌ وجهش‌ گياهاني‌ چون‌ گندم‌، برنج‌ و پنبه

تكنيكهاي‌ هسته‌اي‌ در حوزه‌ دامپزشكي‌ موارد مصرفي‌ چون‌ تشخيص‌ و درمان‌ بيمارهاي‌ دامي‌، افزايش توليد مثل‌دام‌، تغذيه‌ دام‌، اصلاح‌ نژاد دام‌، بهداشت‌ و ايمن‌ سازي‌ محصولات‌ دامي‌ و خوراك‌ دام‌ دارد.

در حال حاضر متولي رسمي كشاورزي هسته اي در ايران وجود ندارد و تنها مطالعات پراكنده و پروژه هايي تحقيقاتي در دانشگاهها و مركز تحقيقات كرج سازمان انرژي اتمي صورت مي پذيرد. اما پتانسيل نياز به اين رشته بسيار بالاست.

ايران چهار راكتور پژوهشي دارد كه متخصصين در آنها تحقيق مي كنند. با نيروگاه برق هسته اي پژوهش نمي كنند و ممكن هم نيست. اولين نيروگاه پژوهشي در ايران در سال 1959 و در سال 1967 نيروگاه پژوهشي تهران با توان پنج مگاوات شروع بكار كردند. در كرج نيروگاه تحقيقاتي براي مصارف پزشكي و كشاورزي توسط بلژيكي ها و چيني ها از 1995 شروع بكار كرده و در سال 2000 راكتور هسته اي پژوهشي توسط روسها ساخته شده است. در رامسر و بناب نيز راكتورهاي پژوهشي ساخته شده اند. به عنوان مثال استراليا فقط يك راكتور پژوهشي با توان 10 مگاوات دارد و در آن تعدادي ايزوتوپ ناپايدار براي مصارف پزشكي توليد ميكند. سوخت اورانيوم راكتورهاي پژوهشي بسيار ناچيز است .

سازمان كنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد، آنكتاد، اعلام كرد ايران از لحاظ نسبت بالاي ارزش افزوده بخش كشاورزي به توليد ناخالص داخلي در ميان 109 كشور جهان در رتبه چهل و هفتم جهان قرار گرفته است.

در اين گزارش آمده است؛ سهم ارزش افزوده بخش كشاورزي از توليد ناخالص داخلي ايران در حال حاضر 13.36 درصد است كه بدين ترتيب ايران را در رتبه چهل و هفتم جهان و سوم خاورميانه قرار مي دهد. مقايسه نرخ ارزش افزوده مذكور با ارزش افزوده بانكها براحتي نشان مي دهد جذابيت زيادي در بخش كشاورزي در كشور وجود ندارد و نيازمند روشهايي هستيم كه ارزش افزوده اين بخش را تقويت نماييم.

شايان ذكر است، انرژي هسته اي فقط 6.4 درصد انرژي دنيا را تامين مي كند و ذخاير يافته شده تا 50 سال ديگر تمام مي شوند. اگر به تعداد نيروگاههاي هسته اي افزوده شوند تا 30 سال ديگر هم سوختي باقي نخواهد ماند. پس انرژي هسته اي اثر چنداني در رفع مشكل درازمدت آب و هوا ندارد. همچنين توليد گازهاي آلوده كننده در ايران نسبت به كشورهاي صنعتي بسيار اندك بوده و هيچ سازمان بين المللي از ايران نخواسته كه ميزان آلودگي را كم كند. آلودگي هوا در شهرهاي ايران بعلت وجود وسايل نقليه قديمي با استاندارد پايين است.

طبق اين گزارش؛ پرتودهي يكي از مطمئن ترين و موثرترين راههاي اصلاح بسياري از غذا ها براي محافظت است زيرا هم موجب كاهش از دست رفتن غذا (با كاهش صدمات آفات) و هم افزايش زمان ماندگاري و مبادلات بين المللي مي شود. بسياري از كشورها به دنبال مزاياي قابل دسترس پرتودهي محصولات برحسب با ارزش بودن يا كم ارزش بودن(مواد ادويه جات و ميوه ها) هستند. پرتودهي همچنين موجب كاهش ريسك انتقال بيماري ها بين كشورها مي شود.

پرتو راديواكتيو موجب تغييرات شيميايي در ماده غذايي مي شود ولي موجب راديو اكتيو شدن آن نمي شود. همانگونه كه اشعه X موجب راديواكتيو شدن دندان يا ديگر اعضاء بدن نمي شود.

تاكاهاشي يك دكتر ژاپني بر اساس اطلاعات منتشره از WTO نشان داد كه سيب زميني پرتو ديده موجب مشكلات اساسي در سلامتي انسان و آمار مرگ و نيز افزايش وزن برخي ارگانها ميشود. گندم پرتو ديده موجب تغييرات در گلبول سفيد مي شود. پياز پرتوديده موجب افزايش مرگ و مير و بروز تغييرات در تخمدان زنان و مردان مي شود. برنج پرتوديده موجب اختلال در تيروييد و قلب و ششها و افزايش تومرها مي شود. علاوه بر اينها 1223 مورد مطالعه در مجارستان عدم ايمني غذاهي پرتو ديده را اثبات نمود.

گفتني است؛ استفاده از فنآوري هسته اي در كشاورزي راندمان قابل رقابت مهمي را نمايان مي سازد. اين تكنولوژي وسيله فوق العاده موثري را در اندازه گيري مستقيم عوامل مختلف محيطي بدست مي دهد.

اگر توصيه هاي بدست آمده از مطالعات پرتو دهي اعمال نشود مي تواند نيتروژن لازم براي بارورسازي گندم را از 400 به 150 كيلوگرم در هر هكتار كاهش دهد و 30 درصد و يا بيشتر سود به دنبال داشته باشد.

با وجوديكه تنها تعداد معدودي محصولات پرتوديده وارد بازار فروش شده است ولي قيمت هاي قابل رقابتي از خود نشان داده اند. بر اساس اطلاعات منتشره قيمت گوشت و مرغ هركيلو 6 تا8 سنت و در سبزيجات 4 تا 6 سنت درهر كيلو گرانتر عرضه مي شود.

هر پروسه توليد غذا داراي هزينه ايست. هزينه اعمال پرتو به مواد غذايي بسته به نوع ماده و شدت تابش اشعه چيزي حدود 10 الي 15 دلار براي هر تن مواد غذايي با دز پايين مانند پيازو سيب زميني و 100 الي 250 دلار در هر تن براي دز بالا مانند ادويه جات خواهد بود.

يك مطالعه ديگر نيز نشان مي دهد كه متوسط هزينه پرتودهي به هر كيلوگرم از محصولات كشاورزي به روش شتاب دهنده الكتروني و كبالت-60 تقريبا يكسان است اما تفاوت سرمايه گذاري اوليه تا يك ميليون دلاري خواهند داشت. خبرگزاري موج



اداره كل روابط عمومي وزارت جهاد كشاورزي
pr@maj.ir
pr@agri-jahad.org
www.pr.maj.ir

1386/09/25
فایل ها :
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
 
آدرس پست الکترونیکی شما
   
شماره تلفن
توضیحات
 
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
 
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت جهاد کشاورزی می باشد
Powered by DorsaPortal