دستاوردهاي بخش كشاورزي در برنامه چهارم توسعه كشور

از ديدگاه توسعه اقتصادي، بخش كشاورزي در فرآيند رشد و توسعه اقتصادي چند وظيفه مهم و اساسي را برعهده دارد. نخستين و مهمترين وظيفه بخش كشاورزي، تامين غذا و امنيت غذايي براي جامعه، عرضه مواد خام مورد نياز صنعت و كمك به توسعه صنايع وابسته به كشاورزي است.

حفظ منابع پايه ازجمله آب و خاك و منابع طبيعي نيز از ديگر وظايف اساسي بخش كشاورزي محسوب مي‌شود. بخش كشاورزي در سند چشم‌انداز و در برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران مسئوليت بسيار مهم تامين امنيت غذايي و خودكفايي در محصولات اساسي و حفظ منابع طبيعي را در حدود اهداف كمي مندرج در برنامه چهارم، عهده‌دار است.

در گزارش حاضر، عملكرد بخش كشاورزي در ‪۲سال گذشته (سال‌هاي ‪۸۴و ‪(۸۵و اهداف پيش‌بيني شده براي سال جاري مورد ارزيابي قرار گرفته است.

نتايج بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه در بسياري از زمينه‌ها، ظرفيت‌هاي بخش كشاورزي از رشد خوبي برخوردار بوده و عملكرد بيش از اهداف كمي مندرج در برنامه نشان داده است.

در تعدادي از اهداف نيز بويژه در بخش‌هاي زيربنايي، عملكرد با اهداف مندرج در برنامه فاصله داشته كه عمدتا دلايل عدم تحقق اهداف برنامه، محدوديت‌هاي منابع اعتباري بوده كه نظام بودجه‌ريزي كشور با آن مواجه است و بر اين اساس، تحقق اين اهداف به عزم ملي براي كاهش فاصله بين وضع موجود با وضع مطلوب نياز دارد.

** توليد محصولات كشاورزي

يكي از دستاوردهاي وزارت جهاد كشاورزي در توليد محصولات كشاورزي، حفظ پايداري توليد و قابل دسترس بودن صادرات يك ميليون تن گندم به شمار مي‌رود.

براساس اعلام اين وزارتخانه، ميزان توليد گندم در سال ‪۸۴به ‪۱۴ميليون و ‪۳۰۸هزار تن و در سال گذشته به ‪۱۴ميليون و ‪۵۸۶هزار و ‪۵۰۰تن رسيد كه به ترتيب ‪۱۰۱و ‪۱۰۰درصد هدف پيش‌بيني شده در برنامه تحقق يافت.

توليد گندم در سال جاري نيز از مرز ‪۱۵ميليون تن فراتر رفت و بر اين اساس نزديك به ‪۱۰۳درصد هدف پيش‌بيني شده در برنامه چهارم توسعه كشور براي توليد گندم در سال ‪۸۶تحقق يافت.

عملكرد سه سال نخست برنامه حاكي از آن است كه تلاش وزارت جهاد كشاورزي در خودكفايي گندم موثر و اثربخش بوده به طوري كه بيش از اهداف برنامه چهارم توسعه، افزايش توليد گندم محقق شده است و در صورت ادامه روند سه سال اخير، اهداف برنامه كاملا محقق خواهد شد.

با توجه به روند رشد توليد گندم، ظرفيت مناسبي در كشور براي صادرات اين محصول نيز ايجاد شده اما ظرفيت زيرساخت‌هاي كشور براي صادرات يك ميليون تن گندم با موانع جدي از منظر ساير امكانات مورد نياز براي صادرات مواجه خواهد بود.

واقعيت‌ها حاكي از آن است كه ساير زيرساخت‌هاي مورد نياز براي تحقق صادرات گندم بايد مهندسي مجدد شده و براي بهسازي و بهبود آنها اقدام شود.

** خودكفايي در زمينه توليد برنج، جو، ذرت، شكر و قطع واردات آنها براساس اطلاعات موجود، ميزان توليد جو در سال ‪۸۴به ‪۲ميليون و ‪۸۵۷هزار تن و در سال گذشته به بيش از سه ميليون و ‪۴۴۰هزار تن رسيد كه بر اين اساس، به ترتيب ‪۹۰و ‪۱۰۴درصد اهداف برنامه در ‪۲سال نخست تحقق يافت.

ميزان توليد جو در سال جاري نيز از سه ميليون و ‪۵۶۰هزار تن فراتر رفته است كه بيش از ‪۱۰۴درصد هدف برنامه را پوشش مي‌دهد.

ميزان توليد شلتوك نيز در ‪۲سال گذشته به ترتيب به ‪۲ميليون و ‪۷۳۷هزار تن و سه ميليون و ‪۱۵۰هزار تن رسيد كه ‪۸۸/۷و ‪۹۹/۹درصد اهداف برنامه را تحقق بخشيد ضمن آنكه برآورد وزارت جهاد كشاورزي براي سال جاري نيز توليد سه ميليون و ‪۴۰۷هزار تن شلتوك است كه حدود ‪۱۰۴/۸درصد هدف برنامه را پوشش مي‌دهد.

توليد ذرت دانه‌اي نيز در سال ‪۸۴به يك ميليون و ‪۹۹۵هزار تن و در سال گذشته به ‪۲ميليون و ‪۴۰۰هزار تن رسيد و به ترتيب ‪۱۰۰/۹و ‪۱۱۱درصد اهداف برنامه تحقق يافت ضمن آنكه با توليد بيش از ‪۲ميليون و ‪۶۱۹هزار تن ذرت دانه‌اي در سال جاري، ‪۱۰۹/۸درصد هدف برنامه تحقق مي‌يابد.

وزارت جهاد كشاورزي آمار توليد چغندر قند را در سال ‪۸۴حدود چهار هزار و ‪۹۰۰تن و پارسال شش ميليون و ‪۵۹۳هزار تن اعلام كرده كه بر اين اساس، به ترتيب ‪۸۰/۵و ‪۱۰۶/۵درصد اهداف برنامه تحقق يافته است.

اين وزارتخانه درصد تحقق هدف برنامه را براي سال جاري با در نظر گرفتن توليد شش ميليون و ‪۲۹۳هزار تن چغندر قند، ‪۹۵/۶رصد اعلام كرده است.

 

ميزان توليد نيشكر نيز در ‪۲سال گذشته به ترتيب به پنج ميليون و ‪۵۳۰ هزار تن با ‪۸۶درصد تحقق هدف برنامه و پنج ميليون و ‪۹۸هزار و ‪۷۰۰تن با ‪۷۱درصد تحقق هدف برنامه رسيده است و پيش‌بيني مي‌شود ميزان توليد نيشكر امسال به هشت ميليون و ‪۴۶هزار و ‪۹۰۰تن برسد كه ‪۱۰۰درصد هدف برنامه را پوشش مي‌دهد.

روند توليدات در سال‌هاي يادشده در توليد محصولات برنج، جو، ذرت، علوفه و شكر در كشور حاكي از آن است كه ميزان توليد اين محصولات به طور نسبي به اهداف برنامه رسيده است.

** افزايش توليد دانه‌هاي روغني

براساس اطلاعات موجود، ميزان توليد دانه‌هاي روغني در سال ‪۸۴به ‪۵۵۱هزار تن رسيد كه ‪۱۱۶درصد هدف برنامه را پوشش داد ضمن آنكه ميزان توليد در سال گذشته با اندكي كاهش به ‪۵۰۵هزار تن رسيد و ‪۹۶درصد هدف برنامه تحقق يافت.

برآورد مي‌شود امسال ميزان توليد دانه‌هاي روغني به ‪۷۴۵هزار و ‪۱۰۰تن برسد كه در اين صورت ‪۱۳۱درصد هدف برنامه تحقق خواهد يافت.

روند توليد دانه‌هاي روغني در سال‌هاي يادشده نيز نشان مي‌دهد كه اهداف برنامه چهارم محقق شده و در صورت ادامه و گسترش فعاليت، تحقق اهداف مورد انتظار در برنامه امكان‌پذير است.

** مجتمع‌هاي گلخانه‌اي

طي سال‌هاي ‪۸۴و ‪۸۵به ترتيب شش هزار و ‪۱۵۹/۲هكتار و شش هزار و ‪۶۳۴/۹ هكتار مجتمع گلخانه‌اي شامل مجتمع‌هاي گلخانه‌اي گل و گياهان زينتي، سبزي و صيفي، توت فرنگي، موز، گياهان دارويي و ساير محصولات در كشور احداث شده ضمن آنكه سطح مجتمع‌هاي گلخانه‌اي احداث شده در نيمه نخست امسال به شش هزار و ‪۷۲۱/۳هكتار رسيده است.

عملكرد كلي مجتمع‌هاي گلخانه‌اي طي سه سال نخست برنامه چهارم توسعه رو به افزايش است اما درخصوص مجتمع‌هاي موز، به‌دليل مشكلات موجود اعم از خشكسالي، بيماري‌ها و ... سبب كاهش سطح گلخانه شده است.

** عملكرد توليد محصولات دام، طيور و آبزيان

براساس اطلاعات موجود، ميزان توليد گوشت قرمز در سال‌هاي ‪۸۴و ‪۸۵به ترتيب ‪۷۶۰هزار تن و ‪۸۲۹هزار تن بوده است كه اين ميزان توليد به ترتيب ‪۱۰۱/۲و ‪۱۰۶درصد اهداف برنامه را پوشش داده است.

امسال نيز برآورد مي‌شود ‪۸۲۹هزار تن گوشت قرمز با تحقق ‪۱۰۱درصدي هدف برنامه در كشور توليد شود.

ميزان توليد گوشت مرغ نيز در سال ‪۸۴به يك ميليون و ‪۲۳۷هزار تن و در سال گذشته به يك ميليون و ‪۳۲۹هزار تن رسيد كه به ترتيب ‪۹۹/۱و ‪۱۰۰درصد اهداف برنامه تحقق يافت.

امسال نيز با تحقق ‪۱۰۰درصدي هدف برنامه، توليد گوشت مرغ در كشور به يك ميليون و ‪۴۱۵هزار تن خواهد رسيد.

توليد شير نيز در سال‌هاي ‪۸۴و ‪۸۵به ترتيب هفت ميليون و ‪۱۷۹هزار تن و هفت ميليون و ‪۷۴۱هزار تن بود كه بر اين اساس، در سال ‪۸۴حدود ‪۱۰۶/۵درصد هدف برنامه و پارسال ‪۱۰۷درصد هدف برنامه تحقق يافت.

وزارت جهاد كشاورزي، ميزان توليد شير خام را در سال جاري هفت ميليون و ‪۷۱۳هزار تن برآورد كرده است كه اين ميزان ‪۱۰۰درصد هدف برنامه را پوشش مي‌دهد.

توليد تخم مرغ نيز در سال ‪۸۴به ‪۷۵۹هزار تن با ‪۱۱۳/۱درصد تحقق هدف برنامه و پارسال به ‪۶۷۷هزار تن با ‪۹۶/۹درصد تحقق هدف برنامه رسيد و برآورد مي‌شود ميزان توليد تخم مرغ امسال با پوشش ‪۱۰۰درصدي هدف برنامه به ‪۷۲۹هزار تن برسد.

همچنين ميزان توليد آبزيان پرورشي در سال‌هاي ‪۸۴و ‪۸۵به ترتيب به ‪۱۴۲/۲ و ‪۱۵۴/۴هزار تن رسيد كه ‪۹۴/۴و ‪۸۹/۸درصد اهداف برنامه تحقق يافت.

اين ميزان در سال جاري به ‪۲۰۰هزار تن خواهد رسيد كه در آن صورت، ‪۹۹ درصد هدف برنامه تحقق خواهد يافت.

در بخش صيد آبزيان نيز ميزان توليد در سال ‪۸۴به ‪۳۸۸هزار تن رسيد و ‪۹۷/۵درصد هدف برنامه تحقق يافت و در سال گذشته، با تحقق ‪۹۶درصدي هدف برنامه، ميزان صيد آبزيان به ‪۴۰۳هزار تن رسيد ضمن آنكه برآورد مي‌شود امسال با صيد ‪۴۲۹هزار تن آبزيان، ‪۱۰۰درصد هدف برنامه تحقق يابد.

عملكرد وزارت جهاد كشاورزي در سال‌هاي يادشده حاكي از موفقيت بخش كشاورزي در تحقق اهداف پيش‌بيني شده براي زيربخش دام، طيور و آبزيان بوده و با وجود مشكلاتي كه بر صنايع پيشين و پسين اين گروه از محصولات كشاورزي حاكم است، بخش كشاورزي در توليد اين محصولات با موفقيت عمل كرده است.

 

 

** مجتمع‌هاي دامپروري

تعداد و ظرفيت مجتمع‌هاي دامپروري گاو شيري احداث شده در سال ‪۸۴به ترتيب ‪۱۱۳مجتمع به ظرفيت ‪۲۷۸هزار و ‪۵۸۰راس، سال گذشته ‪۱۲۳مجتمع به ظرفيت ‪۲۹۸هزار و ‪۱۴۰راس و نيمه نخست امسال ‪۱۳۶مجتمع به ظرفيت ‪۳۱۷هزار و ‪۷۰۰راس بوده است.

اين ميزان درخصوص مجتمع‌هاي دامپروري گوساله پرواري در سال ‪،۸۴به ترتيب ‪۳۹مجتمع به ظرفيت ‪۲۵۰هزار و ‪۳۲۰راس، سال گذشته ‪۴۵مجتمع به ظرفيت ‪۲۸۹ هزار و ‪۳۵راس و نيمه نخست امسال ‪۵۰مجتمع به ظرفيت ‪۳۲۷هزار و ‪۷۵۰راس بوده است.

در سال ‪۸۴تعداد مجتمع‌هاي دامپروري بره پرواري احداث شده، ‪۴۲مجتمع با ظرفيت ‪۶۷۳هزارو ‪۴۰۰راس بوده است كه اين ميزان در سال گذشته به ‪۴۸مجتمع با ظرفيت ‪۷۵۵هزار و ‪۲۰۰راس و در شش ماهه نخست امسال به ‪۴۸مجتمع با همين ميزان ظرفيت رسيده است. عملكرد مجتمع‌هاي دامپروري در مدت يادشده روند رو به افزايش داشته است.

** تامين امنيت غذايي از طريق خودكفايي در محصولات اساسي

وزارت جهاد كشاورزي مجموع توليدات محصولات كشاورزي را در سال ‪۸۳حدود ‪۸۶ ميليون و ‪۴۹۴هزار و ‪۵۰۰تن شامل ‪۶۴ميليون و ‪۳۶هزار تن توليدات زراعي، ‪۱۳ميليون و ‪۱۰۹هزار تن توليدات باغي و ‪۹ميليون و ‪۳۴۹هزار و ‪۵۰۰تن توليدات دام، طيور و آبزيان اعلام كرده است كه اين ميزان در سال ‪۸۴به ‪۹۵ ميليون و ‪۲۶۸هزار تن شامل ‪۶۹ميليون و ‪۹۳۹هزار تن توليدات زراعي، ‪۱۴ ميليون و ‪۸۶۴هزار تن توليدات باغي و ‪۱۰ميليون و ‪۴۶۵هزار تن توليدات دام، طيور و آبزيان رسيده است.

پارسال نيز در مجموع بيش از ‪۹۷ميليون و ‪۹۳۸هزار تن انواع محصول كشاورزي شامل ‪۷۱ميليون و ‪۲۶۰هزار تن توليدات زراعي، ‪۱۵ميليون و ‪۵۴۵ هزار تن توليدات باغي و بيش از ‪۱۱ميليون و ‪۱۳۳هزار تن در كشور توليد شد كه برآورد مي‌شود اين ميزان در سال جاري به ‪۱۰۰ميليون و ‪۶۰۴هزار تن شامل ‪۷۲ميليون و ‪۷۸۹هزار تن توليدات زراعي، ‪۱۶ميليون و ‪۵۰۰هزار تن توليدات باغي و ‪۱۱ميليون و ‪۳۱۵هزار تن توليدات دام، طيور و آبزيان افزايش يابد.

عملكرد توليد محصولات كشاورزي حاكي از تحقق كامل و بيش از هدف برنامه است اما امنيت غذايي حاصل ساير شاخص‌ها نظير دسترسي و مصرف بهينه (الگوي مصرف مواد غذايي) است.

آمار موجود بيانگر آن است كه مجموع توليدات محصولات كشاورزي در سال ‪۸۵ نسبت به سال پايه (‪ (۸۳از رشدي معادل ‪۱۳درصد برخوردار است.

در اين مدت توليد محصولات زراعي ‪۱۱درصد، محصولات باغي ‪۱۹درصد و محصولات دام، طيور و آبزيان ‪۱۸درصد رشد داشته است.

** حفظ نباتات

حفاظت و مبارزه با آفات و بيماري‌ها، به عنوان يكي از حمايت‌هاي فني در توليد محصولات كشاورزي به شمار مي‌رود.

وزارت جهاد كشاورزي در سال ‪۸۴سطحي معادل ‪۱۴ميليون و ‪۸۴۰هزار هكتار را زير پوشش كنترل و مبارزه با آفات و بيماري‌هاي زراعي و باغي و علف‌هاي هرز قرار داد كه اين ميزان ‪۹۸درصد هدف برنامه را پوشش داد.

اين سطح در سال گذشته به ‪۱۵ميليون و ‪۴۶۲هزار هكتار با پوشش ‪۹۷درصد هدف برنامه رسيد و برآورد مي‌شود در سال جاري هشت ميليون و ‪۳۱۷هزار و ‪۲۰۰ هكتار عرصه تحت پوشش قرار گيرد كه در اين صورت فقط ‪۴۹درصد هدف برنامه تحقق خواهد يافت.

همچنين در زمينه كنترل و مبارزه با آفات عمومي و همگاني در سال ‪۸۴سطحي معادل ‪۲ميليون و ‪۷۶۸هزار و ‪۵۰۰هكتار با تحقق ‪۳۶درصدي هدف برنامه زير پوشش قرار گرفت كه اين ميزان در سال گذشته با تحقق ‪۶۷درصد هدف برنامه به ‪۲ميليون و ‪۱۰هزار و ‪۸۷۲هكتار رسيد و برآورد مي‌شود امسال يك ميليون و ‪۹۰۲هزار و ‪۴۳هكتار زير پوشش اين برنامه قرار گيرد كه ‪۶۱درصد هدف برنامه را پوشش مي‌دهد.

** دامپزشكي

در سال ‪۸۴حدود ‪۵۶درصد دام‌ها زير پوشش بهداشتي در برابر بيماري‌هاي مشترك انسان و دام قرار گرفتند كه اين ميزان در سال گذشته به ‪۶۴/۸درصد رسيد و بر اين اساس، در ‪۲سال گذشته به ترتيب ‪۹۱و ‪۸۰درصد هدف برنامه تحقق يافت.

امسال نيز برآورد شده است ‪۷۰درصد دام‌ها زير پوشش بهداشتي اين بيماري‌ها قرار گيرد كه ‪۸۶درصد هدف برنامه را تحقق مي‌بخشد.

برنامه پوشش بهداشتي دام‌ها در برابر بيماري‌هاي دامي نيز در سال‌هاي ‪۸۴و ‪۸۵به ترتيب براي ‪۵۷/۸و ‪۶۰/۹درصد دام‌ها اجرا شد كه ‪۹۸و ‪۱۰۱درصد هدف برنامه به ترتيب در سال‌هاي ‪۸۴و ‪۸۵تحقق يافت.

 

برآورد مي‌شود پوشش بهداشتي دام‌ها در برابر بيماري‌هاي دامي در سال جاري به ‪۶۵درصد برسد كه ‪۱۰۳درصد هدف برنامه در آن صورت تحقق خواهد يافت.

در سال‌هاي ‪۸۴و ‪۸۵نيز به ترتيب ‪۷۰و ‪۷۳/۱درصد دام‌ها زير پوشش كنترل بهداشتي توليدات خام دامي و شيلاتي قرار گرفتند كه به ترتيب ‪۱۰۶و ‪۱۰۹ درصد هدف برنامه تحقق يافت و امسال برآورد مي‌شود با تحقق ‪۱۰۹درصدي هدف برنامه، ‪۷۵درصد دام‌ها زير پوشش كنترل يادشده قرار گيرند.

** بهره‌برداري مسئولانه و پايدار از منابع آبزي پروري كشور

به‌منظور تحقق اين هدف، اقدام‌هايي نظير حفاظت از منابع آبزي و رهاسازي بچه ماهي و ميگو و توسعه صيد از آب‌هاي دور و تعديل ناوگان صيادي و اصلاح روش‌هاي صيد و صيادي و ترويج و توسعه روش‌هاي صيد نوين مورد توجه قرار گرفته است.

در اين خصوص و در سال‌هاي ‪۸۴و ‪۸۵به ترتيب ‪۳۵و ‪۴۰درصد ضريب حفاظتي آبزيان افزايش يافت كه هدف برنامه را در هر ‪۲سال ‪۱۰۰درصد پوشش داد. برآورد مي‌شود اين روند در سال جاري نيز با ‪۴۵درصد افزايش ضريب حفاظتي آبزيان تداوم يابد.

همچنين در سال ‪۸۴حدود ‪۴۰۰ميليون بچه ماهي و ميگو و پارسال ‪۴۵۰ميليون بچه ماهي و ميگو در دريا رهاسازي شد كه به ترتيب ‪۹۰و ‪۹۶درصد اهداف برنامه تحقق يافت.

امسال نيز برآورد مي‌شود با رهاسازي ‪۵۰۰ميليون بچه ماهي و ميگو در دريا ، ‪۹۶درصد هدف برنامه تحقق يابد.

** توجه به حفظ و توسعه منابع طبيعي

برنامه‌هاي مربوط به توسعه منابع طبيعي در برنامه چهارم توسعه در سه برنامه با عناوين برنامه جنگل و مرتع، برنامه آبخيزداري و برنامه بيابان زدايي در قوانين بودجه سنواتي عملياتي شده است.

در مجموع عملكرد سه برنامه مختلف در خصوص حفظ و توسعه منابع طبيعي مورد نظر وزير جهاد كشاورزي در سال‌هاي ‪۸۴و ‪۸۵از عملكرد ضعيف تا متوسط برخوردار بوده و نتوانسته است اهداف برنامه را محقق كند.

اين امر ناشي از ناپايداري وسيع حاكم بر منابع طبيعي در كشور بوده كه به سامان رساندن و توقف فرآيند ناپايداري بر منابع طبيعي نيازمند يك عزم ملي است و در اين فرصت محدود ‪۲ساله، امكان دستيابي به اهداف برنامه را نيز با چالش مواجه كرده و تلاش بيشتر در اين خصوص براي تحقق برنامه ضروري است.

** تامين و توسعه منابع آب كشاورزي و بهبود روش‌هاي آبياري

اهداف عمده امور زيربنايي شامل توسعه سامانه‌هاي آبياري تحت فشار، تجهيز و نوسازي در اراضي داراي آب تامين شده و اراضي سنتي و نيز احداث شبكه‌هاي آبياري سه و چهار است.

در اين خصوص و در سال ‪۸۴حدود ‪۷۳/۴هزار هكتار زمين كشاورزي زير پوشش توسعه سامانه‌هاي آبياري تحت فشار، ‪۳۲هزار هكتار زير پوشش عمليات تجهيز و نوسازي در اراضي مدرن، ‪۴۶هزار هكتار زير پوشش احداث كانال آبياري عمومي در اراضي سنتي، ‪۱۱هزار هكتار زير پوشش انهار سنتي، ‪۳۰هزار هكتار زير پوشش عمليات تجهيز و نوسازي در اراضي سنتي و ‪۳۲هزار هكتار زيرپوشش احداث شبكه‌هاي آبياري و زهكشي درجه سه و چهار قرار گرفته كه به ترتيب ‪،۷۷/۳۴۰ ،۱۴/۷ ،۶۱/۳ ،۴۲/۷و ‪۴۲/۶درصد هدف برنامه تحقق يافته است.

اين ميزان در سال ‪۸۵براي هر كدام از عمليات اجرايي به ترتيب يادشده ‪۲۲/۵ ، ۱۵/۸ ، ۴۸/۷ ، ۲۸/۳ ، ۸۰/۵و ‪۳۵هزار هكتار بوده كه به ترتيب ‪۳۰ ،۲۱/۱ ،۶۴/۹ ،۳۷/۷ ،۸۴/۷و ‪۴۶/۷درصد هدف برنامه تحقق يافته است.

امسال نيز پيش‌بيني مي‌شود ‪۱۰۹هزار و ‪۲۵هكتار زمين زير پوشش توسعه سامانه‌هاي آبياري تحت فشار، ‪۶۰هزار هكتار زيرپوشش عمليات تجهيز و نوسازي در اراضي مدرن، ‪۴۵هزار هكتار زير پوشش احداث كانال آبياري عمومي در اراضي سنتي، ‪۳۰هزار هكتار زير پوشش انهار سنتي، ‪۲۵هزار هكتار زير پوشش عمليات تجهيز و نوسازي در اراضي سنتي و ‪۴۰هزار هكتار زير پوشش احداث شبكه‌هاي آبياري و زهكشي درجه سه و چهار قرار گيرد.

بر اين اساس، به استثناي طرح توسعه سامانه‌هاي آبياري تحت فشار كه عملكرد موفقيت آميزي داشته است، بقيه فعاليت‌ها عملكردي متوسط داشته‌اند و در مجموع مي‌توان گفت در ‪۲سال گذشته، تحقق اهداف در اين بخش با چالش جدي مواجه بوده و لازم است براي تحقق اهداف برنامه اصلاحاتي در ساز و كارهاي حمايتي ايجاد شود.

 

 

 

 

** توسعه مكانيزاسيون ازطريق افزايش بهره‌وري ماشين‌آلات

براساس گزارش‌هاي موجود، ضريب مكانيزاسيون بخش كشاورزي در كشور از ‪۰/۶۳ اسب بخار در هكتار در سال ‪۸۳به ‪۰/۶۷اسب بخار درسال ‪۸۴و ‪۰/۸۲اسب بخار در سال ‪۸۵رسيده است و آمارها نشان مي‌دهد كه ‪۹۸درصد هدف برنامه در سال ‪۸۵محقق شده است.

با توجه به فرسودگي نيروي محركه در بخش كشاورزي، تلاش در جهت جايگزيني ماشين‌آلات كشاورزي براي حفظ وضع موجود بايد مورد توجه قرار گيرد و در غير اين صورت، توسعه مكانيزاسيون با چالش جدي مواجه خواهد بود.

در سال‌هاي ‪۸۴و ‪۸۵نيز تلاش اصلي بر نوسازي ماشين‌آلات كشاورزي استوار بوده ضمن آنكه برآورد مي‌شود ضريب مكانيزاسيون در سال جاري با تحقق ‪۱۰۱ درصدي هدف برنامه به ‪۰/۹۶اسب بخار در هكتار افزايش يابد.

** توسعه و نوسازي صنايع تبديلي و تكميلي موجود در جهت كاهش ضايعات ظرفيت فرآوري محصولات كشاورزي در سال ‪۸۴به ‪۳۰ميليون و ‪۶۶۰هزار تن رسيد كه اين ميزان ‪۹۹/۳درصد هدف برنامه را تحقق بخشيد ضمن آنكه در سال گذشته اين ظرفيت با پوشش ‪۹۹درصدي هدف برنامه به ‪۳۲ميليون و ‪۸۶۰هزار تن افزايش يافت و برآورد مي‌شود با تحقق كامل هدف برنامه در سال جاري، ظرفيت فرآوري محصولات كشاورزي به ‪۳۶ميليون تن برسد.

در ماده ‪۱۸قانون برنامه چهارم پيش‌بيني شده است كه ميزان فرآوري محصولات كشاورزي به ميزان ‪۲برابر سال پايه و ميزان ضايعات به ‪۵۰درصد وضع موجود كاهش يابد.

همچنين در زيربخش زراعت ميزان فرآوري از ‪۱۸ميليون تن در سال ‪۸۲به ‪۲۱ ميليون تن در سال پاياني برنامه برسد.

اين ميزان در محصولات باغي نيز از ‪۳/۶ميليون تن در سال ‪۸۲به ‪۸/۲ ميليون تن در سال ‪،۸۸در محصولات دامي از شش ميليون تن به حدود ‪۱۲ميليون تن و در محصولات شيلاتي از ‪۵۵۰هزار تن به بيش از يك ميليون تن در سال ‪۸۸ افزايش خواهد يافت.

رويكرد وزارت جهاد كشاورزي در اين خصوص، حمايت از استقرار صنايع كوچك تبديلي و تكميلي بخش كشاورزي در قطب‌هاي عمده توليد محصولات كشاورزي است.

** امور تحقيقات، آموزش و ترويج كشاورزي

در اين بخش، در سال جاري تحول ساختاري براي تحقق اهداف و يكپارچگي نظام تحقيق و توسعه با بررسي‌هاي انجام شده انجام و سازمان واحد ترويج، آموزش و تحقيقات كشاورزي تشكيل شد.

عملكرد تحقيقات مربوط به موسسات پژوهشي مختلف در زيربخش‌هاي كشاورزي نشان مي‌دهد كه در سال‌هاي اول و دوم برنامه در مجموع حدود سه هزار و ‪۶۲۲ طرح پژوهشي به اجرا درآمده است.

يكي از فعاليت‌هاي مهم در اين بخش، تدوين و اجراي برنامه‌هاي راهبردي تحقيقات محصولي، موضوعي و منطقه‌اي است.

تدوين و اجراي برنامه‌هاي راهبردي تحقيقات در واقع رويكرد و نگرشي جديد در مديريت و ساماندهي فعاليت‌هاي تحقيقاتي و پاسخگويي به نيازهاي علمي توليدكنندگان و برنامه‌ريزان كشاورزي است.

در اين رويكرد، تمام مسايل مربوط به محصولات كشاورزي مثل آب، خاك، بذر، مكانيزاسيون، آفات و بيماري‌ها و ... به‌عنوان اجزاي يك پيكره واحد نگريسته مي‌شوند كه داراي ارتباط دايم با يكديگر بوده و بالطبع مسايل علمي و فناوري آنها نيز داراي چنين ارتباطي هستند.

با چنين رويكردي محصولات مهم و موضوعات مرتبط با بخش كشاورزي مثل گندم، جو، دانه‌هاي روغني، برنج، آبزيان، طيور، جنگل و مرتع، بيولوژي كشاورزي، آب و خاك و ... و در مجموع ‪۸۲موضوع و محصول انتخاب شده‌اند و تمام مسايل و چالش‌هاي مرتبط با آنها اعم از مسايل فناوري و نيز مسايل اقتصادي، اجتماعي، نهادي و سياست‌گذاري در قالب برنامه‌هاي مشخصي شناسايي و اولويت بندي شده و سپس نسبت به اجراي برنامه‌هاي مورد نياز جهت حل آنها اقدام خواهد شد.

بخشي از دستاوردهاي سازمان ترويج، آموزش و تحقيقات كشاورزي از ابتداي برنامه چهارم تاكنون نيز شامل معرفي ‪۱۸رقم جديد زراعي و باغي، شناسه‌دار كردن حدود ‪۱۰ميليون اصله نهال در سراسر كشور، بيش از يكهزار و ‪۵۰۰فقره اختراع، اكتشاف، نوآوري و يافته تحقيقاتي، توليد بذور اصلاح شده و تامين بذر پايه محصولات زراعي به ميزان ‪۲۲هزار و ‪۹۵۲تن و ... بوده است.

** اصلاح نظام بهره‌برداري از اراضي كشاورزي و تبيين نقش مردم

تاكيد بر تشكيل سازمان‌هاي جمعي توليد محصولات كشاورزي ازجمله شركت‌هاي سهامي زراعي و شركت‌هاي تعاوني توليد روستايي در ‪۲سال گذشته با تاكيد مورد توجه قرار گرفته است.

 

براي نخستين بار پس از انقلاب اسلامي و از هم گسيختگي شركت‌هاي سهامي زراعي در كشور، مطالعات ايجاد پنج شركت سهامي زراعي به مشاور واگذار و اقدام‌هاي حقوقي براي راه‌اندازي اين گروه از نظام‌هاي بهره‌برداري از اراضي در كشور فراهم شد.

راه‌اندازي و تجهيز تعاوني‌هاي توليد و تشكل‌هاي غيردولتي ‪۲مقوله كاملا جدا از يكديگر هستند.

ايجاد و تجهيز سالانه ‪۱۶۰شركت تعاوني توليد از اهداف برنامه بوده است كه در سال نخست برنامه، ميزان شركت تعاوني تشكيل شده حاكي از تحقق ‪۱۱۷ درصدي در سال نخست و در سال دوم با اتخاذ رويكرد خوداتكايي در شركت‌ها ميزان تحقق هدف ‪۳۸درصد بوده كه كاهش عملكرد مربوط به شيوه مديريت و راه‌اندازي اين شركت‌ها و تاكيد بر خودكفا بودن آنها است.

در سال گذشته تعداد ‪۶۵۱مورد تشكل‌هاي غير دولتي تشكيل شده است كه نقش بسيار گسترده‌اي در واگذاري وظايف تصدي‌گري به مردم خواهد داشت.

** توسعه صادرات

ارزش اقتصادي صادرات محصولات كشاورزي در سال‌هاي ‪۸۴و ‪۸۵به ترتيب يك ميليارد و ‪۶۵۰ميليون و ‪۳۰۰هزار دلار و ‪۲ميليارد و ‪۶۹ميليون و ‪۸۰۰هزار دلار بوده كه به ترتيب ‪۱۱۹/۴و ‪۱۳۶/۵درصد هدف برنامه تحقق يافته است.

هدف برنامه در سال جاري صادرات ‪۲ميليارد و ‪۵۰۰ميليون دلار محصول كشاورزي است كه پيش‌بيني مي‌شود ميزان صادرات از هدف پيش‌بيني شده فراتر رود و شواهد نشانه تحرك مثبت در صادرات محصولات كشاورزي است.



اداره كل روابط عمومي وزارت جهاد كشاورزي
pr@maj.ir
pr@agri-jahad.org
www.pr.maj.ir

1386/11/21
فایل ها :
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0)

ارسال نظرات
نام
 
آدرس پست الکترونیکی شما
   
شماره تلفن
توضیحات
 
تغییر کد امنیتی
کد امنیت
 
کلیه حقوق این سایت متعلق به وزارت جهاد کشاورزی می باشد
Powered by DorsaPortal