به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت جهاد کشاورزی به نقل از روابط عمومی سازمان جهادکشاورزی استان آذربایجان شرقی، شهرام شفیعی در گفت‌وگوی ویژه خبری شبکه سهند با موضوع «بهینه‌سازی مصرف آب در بخش کشاورزی» مهم‌ترین موضوعات مرتبط با مدیریت و بهینه‌سازی مصرف آب، ارتقای بهره‌وری منابع آبی و راهکارهای توسعه کشاورزی پایدار را تشریح کرد.

وی با اشاره به اینکه اراضی کشاورزی استان حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار است، افزود: ۷۵ درصد این اراضی به صورت دیم و ۲۵ درصد به صورت آبی است و اراضی آبی شامل اراضی زراعی و باغی می‌شود.

شفیعی ادامه داد: برابر آماری که وجود دارد، اکثر آب استحصالی که در سطح استان و کشور وجود دارد در بخش کشاورزی مصرف می‌شود و این یک واقعیت است. دسترسی آبی استان، شامل آب‌های سطحی و زیرزمینی، حدود ۲.۳ میلیارد مترمکعب است، اما برای بخش کشاورزی حدود ۱.۷ میلیارد مترمکعب آب از نظر حجمی تخصیص می‌یابد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان شرقی با بیان اینکه پتانسیل اراضی برای آبیاری تحت فشار در سطح استان حدود ۱۳۰ هزار هکتار است، گفت: در مجموع می‌توانیم در اراضی زراعی از سیستم‌های نوین آبیاری تحت فشار، چه به صورت قطره‌ای و چه بارانی، استفاده کنیم.

وی افزود: در استان حدود ۷۴ هزار هکتار از اراضی تحت فشار شده‌اند و هم آبیاری بارانی و هم قطره‌ای انجام گرفته است. امیدواریم با استفاده از اعتباراتی که داریم، برای آبیاری قطره‌ای حدود ۱۵۰ میلیون تومان برای هر هکتار به صورت کمک‌های فنی و اعتباری به کشاورزان و تولیدکنندگان کمک کنیم و برای آبیاری بارانی نیز حدود ۱۰۴ میلیون تومان برای هر هکتار به صورت کمک‌های فنی و اعتباری اختصاص می‌یابد.

شفیعی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای انتقال آب اظهار کرد: بخشی از کانال‌های درجه یک و دو پایاب سدها که جزو آب‌های سطحی محسوب می‌شود، توسط شرکت آب منطقه‌ای، لاینینگ یا انتقال آب می‌شود. وظیفه کانال‌های درجه سه و چهار در داخل مزرعه نیز بر عهده سازمان جهاد کشاورزی است.

وی ادامه داد: انتقال آب از مخزن مزرعه بر عهده شرکت آب منطقه‌ای و کانال‌های درجه سه و چهار داخل مزرعه بر عهده سازمان جهاد کشاورزی است. در این راستا نهرهای سنتی داریم و کشاورزان ما به اجبار از این نهرهای سنتی استفاده می‌کنند.

رئیس سازمان جهادکشاورزی آذربایجان شرقی گفت: انتقال آب با لوله و لاینینگ کانال‌ها در سطح استان اتفاق افتاده، ولی با اعتبارات دولتی کافی نیست. اخیراً در ارتباط با پایاب سدها از مشارکت‌های مردمی بیشتر بهره گرفته می‌شود و در کانال‌های درجه سه و چهار نیز که بر عهده سازمان جهاد کشاورزی است، از این مشارکت‌ها استفاده می‌شود.

شفیعی با اشاره به برنامه سازگاری با کم‌آبی گفت: این برنامه از سال ۱۴۰۰ آغاز شده و در آن هم بحث بهره‌وری آب و هم اصلاح الگوی کشت مورد توجه قرار گرفته است. این دو موضوع لازم و ملزوم یکدیگر هستند. ما می‌خواهیم بهره‌وری آب را به دو شکل بالا ببریم؛ یکی اینکه جلوی پرت آب را بگیریم و دیگری اینکه در مزرعه چه چیزی بکاریم که محصول اقتصادی محسوب شود.

وی افزود: در ارتباط با سامانه‌های نوین در باغات، آبیاری قطره‌ای را توصیه می‌کنیم. اگر یک هکتار باغ را با آبیاری نوین و به روش قطره‌ای انجام دهیم، حدود سه هزار و ۵۰۰ مترمکعب آب صرفه‌جویی می‌شود و اگر به روش بارانی باشد، حدود دو هزار و ۵۰۰ مترمکعب صرفه‌جویی آب اتفاق می‌افتد. همچنین اگر انتقال آب توسط لوله انجام گیرد، در هر هکتار یک هزار و ۵۰۰ مترمکعب ذخیره آب اتفاق می‌افتد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان شرقی با اشاره به اقدامات انجام‌شده در زمینه اصلاح الگوی کشت گفت: در سطح کشور محصولات دهگانه داریم، از جمله غلات، حبوبات، جالیز و سیفی و برای آنها سطح زیرکشت تعریف شده است. مبنای این برنامه، پتانسیل‌های موجود، پتانسیل آبی هر منطقه و وضعیت آب و هوایی است و این برنامه بعد از سال ۱۴۰۰ در اختیار همه تولیدکنندگان قرار گرفته است.

شفیعی افزود: این حرکت مهم است. پیاز جزو محصولات آب‌بر است که در سطح استان و اطراف دریاچه ارومیه، از جمله در شهرستان‌های بناب و اسکو، کشت می‌شد، اما اکنون کشت آن را در حوضه آبریز دریاچه ارومیه حذف کرده‌ایم. سطح کشت پیاز که در سال ۱۴۰۰ حدود دو هزار و ۷۰۰ هکتار بود، اکنون به یک هزار و ۲۰۰ هکتار رسیده که عمدتاً این کاهش در حوضه آبریز دریاچه ارومیه اتفاق افتاده است.

وی ادامه داد: در کنار آن، سطح زیرکشت برخی محصولات زراعی دیگر مانند یونجه نیز کاهش یافته است؛ به‌طوری‌که سطح زیرکشت یونجه از حدود ۶۷ هزار هکتار به ۴۸ هزار هکتار رسیده است. در مقابل، توسعه کشت علوفه‌های دیم نیز مورد توجه قرار گرفته و تلاش شده است با توسعه کشت علوفه‌ای و استفاده از علوفه‌های دیم، ضمن تأمین نیاز بخش دام، مصرف آب نیز مدیریت و کاهش یابد.

شفیعی با اشاره به کشت زعفران اظهار کرد: با توجه به اقتصادی بودن محصولی مانند زعفران و مزیت آن برای تولیدکنندگان، توسعه و اصلاح الگوی کشت این محصول با جدیت مورد توجه قرار گرفته است. در همین راستا، برنامه‌ای جامع و مدون با در نظر گرفتن تمامی این موارد تدوین شده که یک برنامه ۱۰ ساله برای توسعه و اصلاح الگوی کشت استان است.

وی گفت: برنامه سازگاری با کم‌آبی را از سال ۱۴۰۰ شروع کردیم و اکنون در سال ۱۴۰۵ هستیم. هر سال برای افزایش سطح زیرکشت محصولات کم‌آب‌بر و حذف محصولات پرآب‌بر، برنامه ویژه‌ای در سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان شرقی و برای هر شهرستان وجود دارد. استان آذربایجان شرقی در سطح کشور جزو رتبه‌های برتر در اصلاح الگوی کشت معرفی شده است و در رعایت الگوی کشت و حمایت از تولیدکنندگان و بهره‌برداران اقدامات لازم انجام می‌شود. در حوضه دریاچه ارومیه نیز نزدیک به ۱۳ شهرستان درگیر هستند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان شرقی تأکید کرد: اگر بتوانیم الگوی کشت را به‌طور کامل اجرا و در کنار آن، ملاحظات اقتصادی بخش کشاورزی را نیز لحاظ کنیم، امکان صرفه‌جویی ۳۰ درصدی در مصرف آب وجود خواهد داشت؛ چرا که انتخاب و توسعه هر محصول باید علاوه بر نیازهای آبی، از نظر اقتصادی و سودآوری برای بهره‌برداران نیز مورد توجه قرار گیرد.

شفیعی با اشاره به توسعه باغات پسته در استان و جایگزینی این محصول با محصولات پرآب‌بر گفت: در حال حاضر حدود ۳ هزار و ۸۰۰ هکتار از باغات استان به کشت پسته اختصاص دارد که بخش قابل توجهی از آن در شهرستان‌های واقع در حوضه آبریز دریاچه ارومیه قرار دارد. در این مناطق، با توجه به شور شدن خاک، کشت برخی محصولات هسته‌دار کاهش یافته و باغات سیب نیز که نیاز آبی بالایی دارند، به تدریج با باغات پسته که از توجیه اقتصادی مناسبی برخوردار است، جایگزین شده‌اند.

وی افزود: در زمینه اصلاح الگوی کشت، هماهنگی‌های لازم با شرکت آب منطقه‌ای انجام شده است و در حال حاضر، بیشتر چاه‌های کشاورزی استان به کنتورهای هوشمند مجهز هستند و آب نیز به‌صورت حجمی در اختیار بهره‌برداران قرار می‌گیرد. بر این اساس، اگر خارج از الگوی کشت، محصولی کشت شود و نیاز به مصرف آب بیشتری داشته باشد، بهره‌بردار باید با کاهش دفعات آبیاری، مصرف آب را مدیریت کند. بهترین روش، کنترل و مدیریت دقیق میزان آب تحویلی به کشاورزان متناسب با الگوی کشت و نیاز آبی محصولات است.

شفیعی با اشاره به وضعیت قنات‌های استان اظهار کرد: حدود دو هزار رشته قنات داریم که مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. کمک‌های دولتی برای لایروبی قنات‌ها انجام می‌شود و بخش عظیمی از نیاز آبی کشاورزان در تعدادی از شهرستان‌ها از طریق قنات تأمین می‌شود.

وی ادامه داد: معمولاً لایروبی قنات‌ها با همکاری بخش خصوصی انجام می‌شود و کمک‌های سالیانه در اختیار کشاورزان قرار می‌گیرد تا لایروبی اتفاق بیفتد. بخش عظیمی از لایروبی توسط بخش خصوصی انجام می‌شود و بخش کشاورزی نیز از محل اعتبارات استانی و ملی، کمک‌هایی را در اختیار تولیدکنندگان قرار می‌دهد.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان آذربایجان شرقی با اشاره به برنامه هفتم توسعه گفت: برای الگوی کشت، سامانه‌های نوین و بهره‌وری آب در برنامه هفتم توسعه نیز موضوعاتی در نظر گرفته شده است. ۸۰ میلیارد مترمکعب آب برای بخش کشاورزی لحاظ شده که این عدد در پایان برنامه به ۶۵ میلیارد مترمکعب می‌رسد؛ یعنی ۱۵ میلیارد مترمکعب کاهش آب کشاورزی پیش‌بینی شده است.

شفیعی افزود: طبق برنامه باید در ۹۰ درصد محصولات کشاورزی خودکفا شویم، اما واقعیت این است که توسعه برای اراضی آبی محدود است. علاوه بر اینکه توسعه محدود است، کاهش سطح زیرکشت نیز جزو برنامه‌های جهاد کشاورزی است.

وی خاطرنشان کرد: تمهیداتی فراهم شده تا در مدیریت مصرف و تولید، بهره‌وری افزایش یابد؛ از جمله معرفی ارقام و در کنار آن محصولات گلخانه‌ای است. در حال حاضر ۴۰۰ هکتار گلخانه داریم و ۴۰۰ هکتار نیز در دست اجراست که این اقدامات در راستای بهره‌وری انجام می‌شود.