به گزارش پایگاه اطلاع رسانی وزارت جهاد کشاورزی، به نقل از روابط عمومی سازمان تات جعفر گوهرگانی روز سه شنبه 21 مهرماه در هشتمین کنفرانس ملی حفاظت از خاک و آبخیزداری، بدون استفاده از منابع ارتباطی مستقیم آب و خاک در پایداری تولید کشاورزی اظهار داشت: بحران آب و خاک در دو کشور به هم‌پیوسته می‌شود و نمی‌توان برای این منابع، یکی از برنامه‌های دیگر را مدیریت کرد.

وی افزود: خاک ذخیره‌شده طبیعی آب است و تخریب آن به‌طور مستقیم بر وضعیت منابع آبی تأثیر می‌گذارد؛ به‌گونه‌ای که فرش و کاهش کیفیت خاک می‌تواند ناترازی منابع آب کشور را تشدید کند.

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی تصریح کرد: سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تاتات)، پژوهشکده حفاظت از خاک و آبخیزداری، دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی مسئولیت سنگین در شناخت علمی این چالش‌ها و ارائه راهکارهای عملی برای حفاظت از منابع پایه تولید بر روی آنها.

تنها ۱.۲ میلیون متر از اراضی آبی کشور دارای شناسه‌های عمده خاک است

گوهرگانی با اشاره به وضعیت اراضی کشاورزی کشور گفت: ایران حدود ۱۸ میلیون و ۵۰۰ هزار اراضی کشاورزی دارد که از این میزان، نزدیک به هشت میلیون زمین آبی و ۱۰ میلیون و ۵۰۰ هزار زمین کشاورزی است.

وی افزود: بررسی‌های انجام‌شده از مجموع اراضی آبی کشور، حدود 6 میلیون و 800 هزار خاک با سطوح مختلف تولید شده است و تنها نزدیک به یک میلیون و 200 هزار خاک از این اراضی است.

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی اظهار داشت: شوری خاک، فرسایش آبی و بادی، کاهش آلی، تخریب ساختمان خاک و بهره برداری نامناسب از زمین از جمله عواملی هستند که در اراضی کشاورزی کشور تولید می کنند که تحت تأثیر قرار گرفته اند.

وی تأکید کرد: در چنین شرایطی، حفاظت از اراضی مرغوب کشاورزی اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند و ضروری است سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های اجرایی با هدف جلوگیری از کاهش کیفیت و خروج این زمین‌ها از چرخه تولید دنبال شود.

تغییر کاربری اراضی حاصلخیز، تهدیدی برای امنیت غذایی

گوهرگانی در ادامه با هشدار نسبت به گسترش تغییر کاربری اراضی کشاورزی گفت: توسعه نامتوازن شهرها و روستاها و تبدیل زمین‌های حاصلخیز به کاربری‌های غیرکشاورزی از چالش‌های جدی بخش کشاورزی است که می‌تواند ظرفیت تولید محصولات غذایی را کاهش دهد.

وی افزود: هر هکتار زمین زراعی مرغوب، ظرفیت قابل توجهی برای تأمین غذای جامعه دارد و خروج این اراضی از چرخه تولید، امنیت غذایی کشور را با مخاطره مواجه می‌کند.

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به وضعیت اراضی کشاورزی در حاشیه شهرها اظهار داشت: گسترش محدوده‌ها و حریم‌های شهری و روستایی، فشار مضاعفی بر زمین‌های مرغوب کشاورزی وارد کرده است.

وی با بیان اینکه بخش قابل توجهی از اراضی شالیزاری و کشاورزی مرغوب استان‌های شمالی در محدوده‌های شهری و روستایی قرار گرفته‌اند، افزود: این وضعیت زنگ خطری برای آینده تولید کشاورزی است و ضرورت دارد در برنامه‌های توسعه شهری و روستایی، حفاظت از اراضی حاصلخیز به‌عنوان یک اصل اساسی مورد توجه قرار گیرد.

گوهرگانی تصریح کرد: توسعه سکونتگاه‌های شهری و روستایی باید به‌گونه‌ای مدیریت شود که کمترین آسیب به اراضی حاصلخیز و ظرفیت تولید محصولات کشاورزی وارد شود.

نبود پایش مستمر، عامل اختلاف آمار فرسایش خاک کشور

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از نبود نظام پایش مستمر فرسایش خاک اظهار داشت: یکی از مشکلات اساسی کشور، اختلاف قابل توجه آمارهای منتشرشده درباره میزان فرسایش خاک است.

وی افزود: در برخی منابع علمی، میزان فرسایش خاک کشور بیش از یک میلیارد تن در سال اعلام شده، درحالی‌که در برخی منابع دیگر، ارقامی بیش از چهار میلیارد تن مطرح شده است.

گوهرگانی گفت: اختلاف گسترده میان این برآوردها نشان می‌دهد که کشور نیازمند یک شبکه منسجم، علمی و مستمر برای پایش فرسایش خاک است.

وی با بیان اینکه فرسایش خاک پدیده‌ای پیچیده و متأثر از شرایط اقلیمی، جغرافیایی و نوع بهره‌برداری از سرزمین است، اظهار داشت: تنوع عوامل مؤثر بر فرسایش، ضرورت استفاده از روش‌های علمی و داده‌های دقیق را افزایش می‌دهد، اما نبود پایش مستمر نیز از عوامل مهم اختلاف آمارها به شمار می‌رود.

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی تأکید کرد: پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری باید با تقویت فعالیت‌های تحقیقاتی و توسعه روش‌های نوین اندازه‌گیری و پایش، زمینه دستیابی به برآوردهای دقیق‌تر از وضعیت فرسایش خاک کشور را فراهم کند.

فرسایش خاک با نرخ تشکیل طبیعی آن فاصله زیادی دارد

گوهرگانی با اشاره به سرعت پایین تشکیل خاک در شرایط طبیعی اظهار داشت: براساس برخی برآوردهای علمی، نرخ تشکیل خاک در کشور کمتر از نیم تن در هکتار در سال است، درحالی‌که میزان فرسایش در بسیاری از مناطق از این مقدار فراتر می‌رود.

وی افزود: این تفاوت نشان‌دهنده اهمیت حفاظت از خاک به‌عنوان منبعی است که تشکیل و بازسازی طبیعی آن به زمان طولانی نیاز دارد.

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی خاطرنشان کرد: کاهش فرسایش خاک، جلوگیری از افت حاصلخیزی و حفاظت از منابع پایه باید در اولویت برنامه‌های علمی و اجرایی کشور قرار گیرد.

وی با توجه به نیاز به استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و پژوهشگران برای شناخت عوامل تخریب خاک مشخص کرد: داده‌های معتبر و پایش مستمر، امکان برنامه‌ریزی دقیق و ارزیابی اثربخشی بدون مخفی‌سازی وجود ندارد.

مدیریت منابع طبیعی پاسخگوی چالش‌های آب و خاک نیست

گوهرگانی در ادامه با انتقاد از مسئولیت‌ها و برخی منابع در مدیریت منابع طبیعی می‌گوید: آب، خاک، جنگل، مرتع، محیط زیست و حوزه‌های آبخیز اجزای یک سامانه به‌هم‌پیوسته هستند و مدیریت آن‌ها نمی‌توانند به حفاظت از منابع طبیعی طبیعی تبدیل شوند.

وی افزود: با وجود مسائل مکر بر ضرورت مدیریت فرابخشی، در عمل هر دستگاه و انجام تخصصی بررسی‌ها را از نظر وظایف و مسئولیت‌های خود دنبال می‌کنند و همین موضوع مانع شکل‌گیری هماهنگی لازم در مدیریت منابع پایه شده است.

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی اظهار داشت: نمی‌توان منابع آب را از خاک، خاک را از پوشش گیاهی و جنگل و مرتع از محیط زیست جدا دانست. زیرا تغییر در یکی از این اجزا، بر سایر بخش‌ها نیز می‌تواند باشد.

وی توضیح کرد: مدیریت یکپارچه منابع طبیعی نیازمند هماهنگی واقعی میان دستگاه‌های مسئول و تدوین سیاست‌های منسجم در حوزه آب، خاک، جنگل، مرتع، بیابان و محیط زیست است.

گوهرگانی با استفاده از ادامه مدیریت جزیره‌های می‌تواند از میان دستگاه‌ها و نتایج اجرایی را افزایش دهد، خواستار بازنگری در شیوه‌های سیاست‌ها و تقویت همکاری‌های فرابخشی شود.

منبع بر نقش سازمان تات در حفاظت از منابع پایه تولید

سرپرست معاونت آب و خاک وزارت جهاد کشاورزی با قدردانی از برگزارکنندگان هشتمین کنفرانس ملی حفاظت از خاک و آبخیزداری و پژوهش‌های پژوهشگران این حوزه گفت: برگزاری چنین رویدادهایی برای بررسی چالش‌های علمی منابع آب و خاک و دستیابی به راهکارهای مشترک میان بخش‌های پژوهشی و اجرایی است.

وی افزود: سازمان تات، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری و مراکز علمی کشور باید با بهره‌گیری از دانش تخصصی و توسعه پژوهش‌های کاربردی، نقش تری در شناسایی عوامل فرسایش خاک، حفاظت از اراضی حاصلخیز و مدیریت پایدار منابع طبیعی ایفا کنند.

گوهرگانی کرد: حفاظت از منابع آب و خاک، مسئولیت مشترک است و موفقیت در این زمینه نیازمند تصمیم گیری های کلان، برنامه ریزی علمی و هماهنگی میان دستگاه های مرتبط با مدیریت سرزمین است.